<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X05n0229"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 229 花严经行愿品疏抄</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 229 花严经行愿品疏抄</title> <author>唐 澄观别行疏 宗密随疏抄</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>6卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">5</idno>.<idno type="no">229</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">花严经行愿品疏抄</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00368"> <charName>CBETA CHARACTER CB00368</charName> <mapping cb:dec="983408" type="PUA">U+F0170</mapping> <mapping type="unicode">U+28924</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[里*也]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00904"> <charName>CBETA CHARACTER CB00904</charName> <mapping cb:dec="983944" type="PUA">U+F0388</mapping> <mapping type="unicode">U+3A8D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>勃</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[改-己+孛]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15156"> <charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName> <mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17483"> <charName>CBETA CHARACTER CB17483</charName> <mapping cb:dec="1000523" type="PUA">U+F444B</mapping> <mapping type="unicode">U+35EE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[名*庚]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17488"> <charName>CBETA CHARACTER CB17488</charName> <mapping cb:dec="1000528" type="PUA">U+F4450</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+25EB4</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[米*(合-口+(一/心))]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-10-27T10:33:22"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0220b" n="0220b"/> <lb ed="X" n="0220b01"/> <cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 229-A 大方廣<persName>佛</persName>花严经普贤行愿品别行疏抄重刊序</cb:mulu><head>No. 229-A <lb ed="X" n="0220b02"/><lb ed="R007" n="0773a01"/> 大方廣<persName>佛</persName>花严经普贤行愿品别行 <lb ed="X" n="0220b03"/><lb ed="R007" n="0773a01"/>疏抄重刊序</head> <lb ed="X" n="0220b04"/> <lb ed="X" n="0220b05"/><lb ed="R007" n="0773a02"/><byline cb:type="author">新安道奎稽首和南述</byline> <lb ed="X" n="0220b06"/><lb ed="R007" n="0773a03"/><p xml:id="pX05p0220b0601">杂花，为十方三世大觉根本法轮，盖指人人本具大 <lb ed="X" n="0220b07"/><lb ed="R007" n="0773a04"/>事因缘也。只因众生昧之，以故诸<persName>佛</persName>出兴，发明建立。 <lb ed="X" n="0220b08"/><lb ed="R007" n="0773a05"/>就中虽随时、随方、随言论、随知解、随意想分别，称彼 <lb ed="X" n="0220b09"/><lb ed="R007" n="0773a06"/>根欲廣演无边差别妙法，究竟于当人分上增减，丝 <lb ed="X" n="0220b10"/><lb ed="R007" n="0773a07"/>毫不得。悟至此者，方知<persName>佛</persName>祖无法与人，亦无一时一 <lb ed="X" n="0220b11"/><lb ed="R007" n="0773a08"/>处尘毛刹海。非是弘宣此者，纵欲以大海量墨，须弥 <lb ed="X" n="0220b12"/><lb ed="R007" n="0773a09"/>作笔，亦不能吐露少分，何况<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>今经。所以龙猛入婆伽 <lb ed="X" n="0220b13"/><lb ed="R007" n="0773a10"/>宫，见文字所载，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220b1301" n="0220b1301"/><anchor xml:id="beg0220b1301" n="0220b1301"/>已<anchor xml:id="end0220b1301"/>有其三。而阎浮心力有限，乃诵出 <lb ed="X" n="0220b14"/><lb ed="R007" n="0773a11"/>十万颂四十八品者，弘扬五天，东传震。且则自晋译 <lb ed="X" n="0220b15"/><lb ed="R007" n="0773a12"/>三万六千颂成六十卷，唐译四万五千颂成八十卷， <lb ed="X" n="0220b16"/><lb ed="R007" n="0773a13"/>续得乌苌国所贡後分般若三藏，同淸凉国师再译 <lb ed="X" n="0220b17"/><lb ed="R007" n="0773a14"/>成四十卷。其临末一卷，即今十大愿王是也，乃晋唐 <lb ed="X" n="0220b18"/><lb ed="R007" n="0773a15"/>二大部中所缺。然具摄全经纲领，故淸凉于大疏抄 <lb ed="X" n="0220b19"/><lb ed="R007" n="0773a16"/>外，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220b1901" n="0220b1901"/><anchor xml:id="beg0220b1901" n="0220b1901"/>已<anchor xml:id="end0220b1901"/>为十卷疏疏。此後译而复更作别行疏疏。此一 <lb ed="X" n="0220b20"/><lb ed="R007" n="0773a17"/>卷，圭峰作钞释之，最为详尽。竭藏海之洪澜，收归一 <lb ed="X" n="0220b21"/><lb ed="R007" n="0773a18"/>滴。指中边之蜜味，顿令亲嚐。欲求开示悟入，舍此更 <lb ed="X" n="0220b22"/><lb ed="R007" n="0773b01"/>无门矣。予恒伤淸凉著述六百卷之繁，今多散落。即 <lb ed="X" n="0220b23"/><lb ed="R007" n="0773b02"/>续疏十卷，亦不复存。幸此一卷疏抄，昭庆藏板，具为 <lb ed="X" n="0220b24"/><lb ed="R007" n="0773b03"/>不知。何缘南北两藏，俱未收入。嘉兴书本亦然。诚恐 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0220c" n="0220c"/> <lb ed="X" n="0220c01"/><lb ed="R007" n="0773b04"/>日久岁深，又归变灭。适羌世隆欲流通大法，予指令 <lb ed="X" n="0220c02"/><lb ed="R007" n="0773b05"/>刻此，廣佈种无上福慧勝因。至于不可思议殊勝功 <lb ed="X" n="0220c03"/><lb ed="R007" n="0773b06"/>德，如盥掌之水，尙拯生灵陞天。一偈之功，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0301" n="0220c0301"/><anchor xml:id="beg0220c0301" n="0220c0301"/>已<anchor xml:id="end0220c0301"/>至狱门 <lb ed="X" n="0220c04"/><lb ed="R007" n="0773b07"/>而返。具如传译，感通备述。所谓一文之妙，摄義无遗。 <lb ed="X" n="0220c05"/><lb ed="R007" n="0773b08"/>读诵思修，功齐种智。古德<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0501" n="0220c0501"/><anchor xml:id="beg0220c0501" n="0220c0501"/>已<anchor xml:id="end0220c0501"/>言之审矣。是在当人深 <lb ed="X" n="0220c06"/><lb ed="R007" n="0773b09"/>信力行，终获全身证入。然後知<persName>佛</persName>祖真不我欺，皆缘 <lb ed="X" n="0220c07"/><lb ed="R007" n="0773b10"/>自欺辜。宏慈深悲，伤<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0701" n="0220c0701"/><anchor xml:id="beg0220c0701" n="0220c0701"/>己<anchor xml:id="end0220c0701"/>之迷。转导一切，穷尘刹量。尽 <lb ed="X" n="0220c08"/><lb ed="R007" n="0773b11"/>未来劫，步普贤菩萨之芳躅。如经所云，乃人人应为 <lb ed="X" n="0220c09"/><lb ed="R007" n="0773b12"/>可为，不敢不为者耳。</p> <lb ed="X" n="0220c10"/> <lb ed="X" n="0220c11"/> <lb ed="X" n="0220c12"/> <lb ed="X" n="0220c13"/> <lb ed="X" n="0220c14"/> <lb ed="X" n="0220c15"/> <lb ed="X" n="0220c16"/> <lb ed="X" n="0220c17"/> <lb ed="X" n="0220c18"/> <lb ed="X" n="0220c19"/> <lb ed="X" n="0220c20"/> <lb ed="X" n="0220c21"/> <lb ed="X" n="0220c22"/> <lb ed="X" n="0220c23"/> <lb ed="X" n="0220c24"/> <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221a" n="0221a"/> <lb ed="X" n="0221a01"/> <lb ed="X" n="0221a02"/> <lb ed="X" n="0221a03"/> <lb ed="X" n="0221a04"/> <lb ed="X" n="0221a05"/><cb:docNumber>No. 229</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0221a06"/><lb ed="R007" n="0795a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经普贤行愿品别行 <lb ed="X" n="0221a07"/><lb ed="R007" n="0795a02"/>疏抄卷第一幷序</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0221a08"/> <lb ed="X" n="0221a09"/><lb ed="R007" n="0795a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0221a0901">将释疏文，大分为二：第一、解疏题目，第二、正解疏 <lb ed="X" n="0221a10"/><lb ed="R007" n="0795a04"/>文。初中分二：初明所述疏目，後辨能述人名。初中 <lb ed="X" n="0221a11"/><lb ed="R007" n="0795a05"/>有二：先明所释经题，後明能释疏目。初中分二：初 <lb ed="X" n="0221a12"/><lb ed="R007" n="0795a06"/>释总题，即大部之通名；後明品目，即品章之别目。 <lb ed="X" n="0221a13"/><lb ed="R007" n="0795a07"/>今且初文。问：总名七字，为是唐言？为是梵语？答：于 <lb ed="X" n="0221a14"/><lb ed="R007" n="0795a08"/>中，<persName>佛</persName>之一字即是梵语，馀之六字总是唐言。问：若 <lb ed="X" n="0221a15"/><lb ed="R007" n="0795a09"/>总就梵文，呼之如何？答：若旧梵云摩诃毘<persName>佛</persName>略<g ref="#CB00904">勃</g> <lb ed="X" n="0221a16"/><lb ed="R007" n="0795a10"/>陀健拏骠诃欲底修多罗，此讹略也。若就正者，应 <lb ed="X" n="0221a17"/><lb ed="R007" n="0795a11"/>云摩诃尾没<g ref="#CB00368">𨤤</g><note place="inline">里也反</note>没<g ref="#CB00501">驮</g>巘拏<g ref="#CB17483">㗮</g><note place="inline">名庚反</note>贺素怛囕 <lb ed="X" n="0221a18"/><lb ed="R007" n="0795a12"/><note place="inline">二合</note>。摩诃云大尾，没<g ref="#CB00368">𨤤</g>云方廣，没<g ref="#CB00501">驮</g>云觉者，巘拏 <lb ed="X" n="0221a19"/><lb ed="R007" n="0795a13"/>云杂花，<g ref="#CB17483">㗮</g>贺云严饰，素怛囕云契经。若总就唐言， <lb ed="X" n="0221a20"/><lb ed="R007" n="0795a14"/>应云大方廣、觉者、杂花、严饰、契经共十一字。今以 <lb ed="X" n="0221a21"/><lb ed="R007" n="0795a15"/>顺古，又生善故，乃去觉者二字，存<persName>佛</persName>之一字；又去 <lb ed="X" n="0221a22"/><lb ed="R007" n="0795a16"/>杂饰、契三字，存花严经三字。即于十一字中略却 <lb ed="X" n="0221a23"/><lb ed="R007" n="0795a17"/>四字，存其七字，以总名七字也。于中，上六字所诠 <lb ed="X" n="0221a24"/><lb ed="R007" n="0795a18"/>之義，下一字能诠之教。就所诠中，大方廣即所证 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221b" n="0221b"/> <lb ed="X" n="0221b01"/><lb ed="R007" n="0795b01"/>法，即淸净法界，具体、相、用三<persName>佛</persName>；花严即能证人。于 <lb ed="X" n="0221b02"/><lb ed="R007" n="0795b02"/>中，严为总相，馀分因果。经之一字即能诠教，如下 <lb ed="X" n="0221b03"/><lb ed="R007" n="0795b03"/>疏文。第二、明品目者，即普贤行愿品，梵云阿进底 <lb ed="X" n="0221b04"/><lb ed="R007" n="0795b04"/>也<note place="inline">二合</note>。咄<g ref="#CB00368">𨤤</g>：一、尾目乞叉<note place="inline">二合二</note>，尾洒也<note place="inline">三</note>，三、满 <lb ed="X" n="0221b05"/><lb ed="R007" n="0795b05"/>多<g ref="#CB02494">跋</g>捺啰<note place="inline">二合四</note>，左哩<note place="inline">五</note>，钵啰<note place="inline">二合</note>抳<g ref="#CB00501">驮</g>曩<note place="inline">六</note>，钵 <lb ed="X" n="0221b06"/><lb ed="R007" n="0795b06"/>啰<note place="inline">二合</note>吠捨<note place="inline">七</note>，<g ref="#CB02494">跋</g>哩嚩<note place="inline">无钵反</note>多<note place="inline">八</note>。言阿，进底也。咄 <lb ed="X" n="0221b07"/><lb ed="R007" n="0795b07"/><g ref="#CB00368">𨤤</g>，此云不思议。尾目乞叉，此云解脱。尾洒也，此云 <lb ed="X" n="0221b08"/><lb ed="R007" n="0795b08"/>境界。三满多跋捺啰，此云普贤。左哩，此云行。钵啰 <lb ed="X" n="0221b09"/><lb ed="R007" n="0795b09"/>抳<g ref="#CB00501">驮</g>曩，此云愿。钵啰吠捨，此云入。<g ref="#CB02494">跋</g>哩嚩多，此云 <lb ed="X" n="0221b10"/><lb ed="R007" n="0795b10"/>品。即不思议解脱境界普贤行愿入品。今顺此方， <lb ed="X" n="0221b11"/><lb ed="R007" n="0795b11"/>故入字居初。疏中文略具足，应云入不思议解脱 <lb ed="X" n="0221b12"/><lb ed="R007" n="0795b12"/>境界普贤行愿品。不思议等即是所入，普贤行愿 <lb ed="X" n="0221b13"/><lb ed="R007" n="0795b13"/>为能入，入通能所。问：疏主何以不具标耶？答：良以 <lb ed="X" n="0221b14"/><lb ed="R007" n="0795b14"/>入经解文乃具标也，故疏题遂略，但标能入，故但 <lb ed="X" n="0221b15"/><lb ed="R007" n="0795b15"/>云普贤行愿品也。下文廣辨。自下明能释疏目者， <lb ed="X" n="0221b16"/><lb ed="R007" n="0795b16"/>即疏一卷幷序五字是也。言疏者<note place="inline">去声</note>，疏<note place="inline">平声</note>决 <lb ed="X" n="0221b17"/><lb ed="R007" n="0795b17"/>也，即是疏决开通之義。良以经中義理幽深，若不 <lb ed="X" n="0221b18"/><lb ed="R007" n="0795b18"/>疏决开通，无由启悟故。又说文云：书義为疏。今即 <lb ed="X" n="0221b19"/><lb ed="R007" n="0796a01"/>纂集经论深義，书写一处，用解经文，故名为疏也。 <lb ed="X" n="0221b20"/><lb ed="R007" n="0796a02"/>言一者，数也。卷即捲舒。唯此独行，故云一卷。幷序 <lb ed="X" n="0221b21"/><lb ed="R007" n="0796a03"/>者，幷谓兼幷，序者庠序。尔雅云：入门见屛谓之序。 <lb ed="X" n="0221b22"/><lb ed="R007" n="0796a04"/>即东西墙。见墙所以别宅舍之浅深，观序所以知 <lb ed="X" n="0221b23"/><lb ed="R007" n="0796a05"/>作者之意旨。又序者，叙也，即叙述也。谓叙述经之 <lb ed="X" n="0221b24"/><lb ed="R007" n="0796a06"/>大意，纂于文前，令习学者顿观其大旨，故云序也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221c" n="0221c"/> <lb ed="X" n="0221c01"/><lb ed="R007" n="0796a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0221c0101">△敕太原府大<name role="" type="person">崇福寺</name>。△沙门 澄观别行疏</p></cb:div> <lb ed="X" n="0221c02"/><lb ed="R007" n="0796a08"/><byline cb:type="author">圭峰<name role="" type="person">草堂寺</name>沙门 宗密随疏抄</byline> <lb ed="X" n="0221c03"/><lb ed="R007" n="0796a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0221c0301">自下明能述人名者，即敕太原府等。言太原府者， <lb ed="X" n="0221c04"/><lb ed="R007" n="0796a10"/>即总指其处，即三京之北京也。地列河东，卫之分 <lb ed="X" n="0221c05"/><lb ed="R007" n="0796a11"/>野，即古之幷州。大<name role="" type="person">崇福寺</name>者，曲指别处，简非开元、 <lb ed="X" n="0221c06"/><lb ed="R007" n="0796a12"/>龙兴、石室等也。梵云毘诃啰，正云尾贺啰，此云行 <lb ed="X" n="0221c07"/><lb ed="R007" n="0796a13"/>处。出家道人所行止处，故以为名。此名为寺者，起 <lb ed="X" n="0221c08"/><lb ed="R007" n="0796a14"/>自摩腾，初来汉国，同诸宾客，权止鸿胪。後建伽蓝， <lb ed="X" n="0221c09"/><lb ed="R007" n="0796a15"/>标名白马，得寺名也。言沙门等者，正擧能述人。沙 <lb ed="X" n="0221c10"/><lb ed="R007" n="0796a16"/>门，梵语具云室啰末拏，上单下复，此云勤息。故经 <lb ed="X" n="0221c11"/><lb ed="R007" n="0796a17"/>云：息心达本源，故号为沙门。然有勝義、世俗、示道、 <lb ed="X" n="0221c12"/><lb ed="R007" n="0796a18"/>汚道之异，如十轮经。次之二字，即疏主名也。历九 <lb ed="X" n="0221c13"/><lb ed="R007" n="0796b01"/>宗圣世，为七帝门师，赐号淸凉，如<g ref="#CB15156">碑</g>廣述。言述者， <lb ed="X" n="0221c14"/><lb ed="R007" n="0796b02"/>疏主自谦，不言作也。意云：但是传于旧章，而不新 <lb ed="X" n="0221c15"/><lb ed="R007" n="0796b03"/>制。述者，传于旧文；制者，制礼作乐。故论语云：子曰： <lb ed="X" n="0221c16"/><lb ed="R007" n="0796b04"/>述而不作，信而好古，窃比于我老彭。夫子云：我但 <lb ed="X" n="0221c17"/><lb ed="R007" n="0796b05"/>传述旧章，而不新制。所以然者，制礼作乐，必使天 <lb ed="X" n="0221c18"/><lb ed="R007" n="0796b06"/>下人行之，有德无位，故述而不作也。云窃比于我 <lb ed="X" n="0221c19"/><lb ed="R007" n="0796b07"/>老彭者，窃者，私窃；老彭者，彭祖也。以其寿八百岁， <lb ed="X" n="0221c20"/><lb ed="R007" n="0796b08"/>故曰老彭。又<name role="" type="person">王弼</name>云：老是老聃，彭即彭祖。老彭好 <lb ed="X" n="0221c21"/><lb ed="R007" n="0796b09"/>述古事，夫子云：我私窃间，比于老彭。亦是述而不 <lb ed="X" n="0221c22"/><lb ed="R007" n="0796b10"/>作，信而好古。今疏主意亦同此，故但云述也。言敕 <lb ed="X" n="0221c23"/><lb ed="R007" n="0796b11"/>者，臣下曰令，君令为敕。即疏主当时奉诏，译经制 <lb ed="X" n="0221c24"/><lb ed="R007" n="0796b12"/>疏，流行于世，故云敕太原等也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222a" n="0222a"/> <lb ed="X" n="0222a01"/><lb ed="R007" n="0796b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0222a0101">△大哉真界</p><p xml:id="pX05p0222a0106" cb:place="inline">△万法资始。</p><p xml:id="pX05p0222a0111" cb:place="inline">△包空有而绝相。</p><p xml:id="pX05p0222a0118" cb:place="inline">△入言 <lb ed="X" n="0222a02"/><lb ed="R007" n="0796b14"/>象而无迹</p><p xml:id="pX05p0222a0205" cb:place="inline">△妙有得之而不有，真空得之而不空，生 <lb ed="X" n="0222a03"/><lb ed="R007" n="0796b15"/>灭得之而真常，缘起得之而交映。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0222a04"/><lb ed="R007" n="0796b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0222a0401">自下第二、释疏文大，分四段：第一、总标大部名意， <lb ed="X" n="0222a05"/><lb ed="R007" n="0796b17"/>第二、归敬请加，第三、开章释文，第四、庆赞迴向。初 <lb ed="X" n="0222a06"/><lb ed="R007" n="0796b18"/>中又四：第一、通叙法界为<persName>佛</persName>法大宗；第二、大方廣 <lb ed="X" n="0222a07"/><lb ed="R007" n="0797a01"/><persName>佛</persName>花严经者下，别歎此经以申旨趣；第三、然玄藉 <lb ed="X" n="0222a08"/><lb ed="R007" n="0797a02"/>百千下，教起由致，庆遇稀奇；第四、大方廣者下，略 <lb ed="X" n="0222a09"/><lb ed="R007" n="0797a03"/>释总题，令知纲要。今初，应假问云：诸家造疏，多先 <lb ed="X" n="0222a10"/><lb ed="R007" n="0797a04"/>叙<persName>佛</persName>为物示生，无像现像，随宜说法，先小後大等。 <lb ed="X" n="0222a11"/><lb ed="R007" n="0797a05"/>今何最初便叙法界？应答云：以是此经之所宗故， <lb ed="X" n="0222a12"/><lb ed="R007" n="0797a06"/>又是诸经之通体故，又是诸法之通依故，一切众 <lb ed="X" n="0222a13"/><lb ed="R007" n="0797a07"/>生迷、悟本故，一切诸<persName>佛</persName>所证穷故，诸菩萨行自此 <lb ed="X" n="0222a14"/><lb ed="R007" n="0797a08"/>生故。故初顿说，不同诸家有渐次也。谓权、实不同， <lb ed="X" n="0222a15"/><lb ed="R007" n="0797a09"/>随宗异故。文中有三：一、约法以明；二、我<persName>佛</persName>下，约人 <lb ed="X" n="0222a16"/><lb ed="R007" n="0797a10"/>以显；三、是知下，法、喩、结、歎。初中又二：初、一句总标 <lb ed="X" n="0222a17"/><lb ed="R007" n="0797a11"/>体、性，二、别明体、相。今初，大哉真界者，兼下句借周 <lb ed="X" n="0222a18"/><lb ed="R007" n="0797a12"/>易乾卦文势用之。彼彖辞云：大哉乾元！万物资始， <lb ed="X" n="0222a19"/><lb ed="R007" n="0797a13"/>乃统天。谓乾卦有四德，即元、享、利、贞。以乾是卦名， <lb ed="X" n="0222a20"/><lb ed="R007" n="0797a14"/>原是卦德，以是其首德，故连乾称之。云大哉乾元 <lb ed="X" n="0222a21"/><lb ed="R007" n="0797a15"/>者，阳气昊大，乾体廣远，又以元大始生万物，故云 <lb ed="X" n="0222a22"/><lb ed="R007" n="0797a16"/>大哉万物资始。乾元称廣大之義者，以万象之物 <lb ed="X" n="0222a23"/><lb ed="R007" n="0797a17"/>皆资乾元而得生始。所以得称廣大乃统天者，以 <lb ed="X" n="0222a24"/><lb ed="R007" n="0797a18"/>其至健而为物始，以此能统领于天也。天是有形 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222b" n="0222b"/> <lb ed="X" n="0222b01"/><lb ed="R007" n="0797b01"/>之物，以其至健能总统有形，是乾元之德也。今此 <lb ed="X" n="0222b02"/><lb ed="R007" n="0797b02"/>则借初二句文势，而所宗不同：彼指乾元，此明真 <lb ed="X" n="0222b03"/><lb ed="R007" n="0797b03"/>界；彼指万物，不过天地之内；此言万法，总赅世、出 <lb ed="X" n="0222b04"/><lb ed="R007" n="0797b04"/>世间。故不同也。言大哉者，是发语之端，仰歎之词 <lb ed="X" n="0222b05"/><lb ed="R007" n="0797b05"/>也。真界者，即真如法界。法界类虽多种，统而示之， <lb ed="X" n="0222b06"/><lb ed="R007" n="0797b06"/>但唯一真法界，即诸<persName>佛</persName>、众生本源淸净心也。故下 <lb ed="X" n="0222b07"/><lb ed="R007" n="0797b07"/>立宗云：统唯一真法界，即是一心。又起信云：所言 <lb ed="X" n="0222b08"/><lb ed="R007" n="0797b08"/>法者，谓众生心，是心即摄一切世、出世间法。又详 <lb ed="X" n="0222b09"/><lb ed="R007" n="0797b09"/>玄录云：此经诸会所证不同：开则万差，合则一性， <lb ed="X" n="0222b10"/><lb ed="R007" n="0797b10"/>舒则弥纶法界，卷则摄在一心。今则不離一心，全 <lb ed="X" n="0222b11"/><lb ed="R007" n="0797b11"/>明法界缘起。言一心者，即是众生本心，与万法为 <lb ed="X" n="0222b12"/><lb ed="R007" n="0797b12"/>根本。乃至云：而此法界，体是一心，应知自心，则成 <lb ed="X" n="0222b13"/><lb ed="R007" n="0797b13"/><persName>佛</persName>本等。准上诸文，斯義明矣。明知权教以八识为 <lb ed="X" n="0222b14"/><lb ed="R007" n="0797b14"/>心，一向有为生、灭，不得为体。今明一法界心，准起 <lb ed="X" n="0222b15"/><lb ed="R007" n="0797b15"/>信论，于此一心方开真如生、灭二门。此明心即一 <lb ed="X" n="0222b16"/><lb ed="R007" n="0797b16"/>真法界。故此总标为体、性也。两宗心義，下当廣明。 <lb ed="X" n="0222b17"/><lb ed="R007" n="0797b17"/>此总标体、性竟。疏万法资始下，二、别明体、相也。于 <lb ed="X" n="0222b18"/><lb ed="R007" n="0797b18"/>中三：一、明为诸法本，二、明包遍離情，三、明妙用自 <lb ed="X" n="0222b19"/><lb ed="R007" n="0798a01"/>在。今初，资者，假藉之義。无有一法不是本心所现， <lb ed="X" n="0222b20"/><lb ed="R007" n="0798a02"/>无有一法不是真界缘起，无有一法先于法界。由 <lb ed="X" n="0222b21"/><lb ed="R007" n="0798a03"/>是万法资假真界，而得初始生起也。然一法界心 <lb ed="X" n="0222b22"/><lb ed="R007" n="0798a04"/>成诸法者，总有二门：一、性起门，二、缘起门。关键中 <lb ed="X" n="0222b23"/><lb ed="R007" n="0798a05"/>约亲、疏也。性起者，性即上句真界，起即下句万法。 <lb ed="X" n="0222b24"/><lb ed="R007" n="0798a06"/>谓法界性全体起，为一切诸法也。法相宗说：真如 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222c" n="0222c"/> <lb ed="X" n="0222c01"/><lb ed="R007" n="0798a07"/>一向凝然不变，故无性起義。此宗所说真性湛然 <lb ed="X" n="0222c02"/><lb ed="R007" n="0798a08"/>灵明，全体即用，故法尔常为万法，法尔常自寂然。 <lb ed="X" n="0222c03"/><lb ed="R007" n="0798a09"/>寂然是全万法之寂然，故不同虚空断空顽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>痴而 <lb ed="X" n="0222c04"/><lb ed="R007" n="0798a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0222c0401" n="0222c0401"/><anchor xml:id="beg0222c0401" n="0222c0401"/>已<anchor xml:id="end0222c0401"/>。万法是全寂然之万法，故不同遍计倒见定相 <lb ed="X" n="0222c05"/><lb ed="R007" n="0798a11"/>之物拥隔质碍。既世出世间一切诸法全是性起， <lb ed="X" n="0222c06"/><lb ed="R007" n="0798a12"/>则性外更无别法。所以诸<persName>佛</persName>与众生交彻，净土与 <lb ed="X" n="0222c07"/><lb ed="R007" n="0798a13"/>秽土融通，法法皆彼此互收，尘尘悉包含世界，相 <lb ed="X" n="0222c08"/><lb ed="R007" n="0798a14"/>即相入，无碍镕融，具十玄门，褈褈无尽，良由全是 <lb ed="X" n="0222c09"/><lb ed="R007" n="0798a15"/>性起也。故还源观五止门中第三性起繁兴法尔 <lb ed="X" n="0222c10"/><lb ed="R007" n="0798a16"/>止文云：依体起用，名为性起。起应万差，故曰繁兴。 <lb ed="X" n="0222c11"/><lb ed="R007" n="0798a17"/>今古常然，名为法尔。既云今古常然，即知不待别 <lb ed="X" n="0222c12"/><lb ed="R007" n="0798a18"/>遇外缘牵之，本来法尔常起也。纵诸缘互相资发， <lb ed="X" n="0222c13"/><lb ed="R007" n="0798b01"/>就此门中缘起亦成性起。约此義故，诸<persName>佛</persName>常普遍 <lb ed="X" n="0222c14"/><lb ed="R007" n="0798b02"/>一一尘中说花严法界，永无休息，故晋经有性起 <lb ed="X" n="0222c15"/><lb ed="R007" n="0798b03"/>品也。二、缘起门有二：一、染缘起，二、净缘起。染者，谓 <lb ed="X" n="0222c16"/><lb ed="R007" n="0798b04"/>诸众生虽中全有如上真性及性所起过尘沙之 <lb ed="X" n="0222c17"/><lb ed="R007" n="0798b05"/>善法，良由迷之不自证得，便顚倒遍计别执过尘 <lb ed="X" n="0222c18"/><lb ed="R007" n="0798b06"/>沙之恶法，故云染缘也。释此便为二门：一、无始根 <lb ed="X" n="0222c19"/><lb ed="R007" n="0798b07"/>本，二、辗转枝末。根本者，谓独头无明也。言独头者， <lb ed="X" n="0222c20"/><lb ed="R007" n="0798b08"/>迷本无因，横从空起，不同馀法辗转相因。此复有 <lb ed="X" n="0222c21"/><lb ed="R007" n="0798b09"/>二：一、迷真，二、执妄。迷真者，不识自体法身真智，故 <lb ed="X" n="0222c22"/><lb ed="R007" n="0798b10"/>十地品云：于第一義谛不了，故曰无明。执妄者，即 <lb ed="X" n="0222c23"/><lb ed="R007" n="0798b11"/>不识本自身心，即法尔自然别执妄心，及一切质 <lb ed="X" n="0222c24"/><lb ed="R007" n="0798b12"/>碍诸法也。故圆觉经云：妄认四大为自身相，六尘 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223a" n="0223a"/> <lb ed="X" n="0223a01"/><lb ed="R007" n="0798b13"/>缘影为自心相，故名无明也。二、辗转枝末者，有三 <lb ed="X" n="0223a02"/><lb ed="R007" n="0798b14"/>种：一、由前独头无明故，起种种烦恼；二、由烦恼故， <lb ed="X" n="0223a03"/><lb ed="R007" n="0798b15"/>造种种业；三、由业成故，受六道种种生死诸苦果。 <lb ed="X" n="0223a04"/><lb ed="R007" n="0798b16"/>故<persName>佛</persName>名经云：独头无明为烦恼种。又云：此三障者， <lb ed="X" n="0223a05"/><lb ed="R007" n="0798b17"/>更相由藉，因烦恼故，以起恶业，恶业因缘，故得苦 <lb ed="X" n="0223a06"/><lb ed="R007" n="0798b18"/>果。一、从无明起烦恼者，唯说烦恼粗相，即贪嗔痴。 <lb ed="X" n="0223a07"/><lb ed="R007" n="0799a01"/>谓既妄认四大五蕴为自身心，即自然贪一切荣 <lb ed="X" n="0223a08"/><lb ed="R007" n="0799a02"/>乐之事，欲以润之；嗔一切违情之境，恐损害之。愚 <lb ed="X" n="0223a09"/><lb ed="R007" n="0799a03"/>痴之情，种种计挍，如上烦恼，皆由执妄而起也。二、 <lb ed="X" n="0223a10"/><lb ed="R007" n="0799a04"/>从烦恼造业者，既贪嗔猛盛，即造十恶等业，或贪 <lb ed="X" n="0223a11"/><lb ed="R007" n="0799a05"/>来生富乐之报，造诸善业；或厌下苦粗障，欣上净 <lb ed="X" n="0223a12"/><lb ed="R007" n="0799a06"/>妙離，修四禅八定不动业。由迷第一義故，善恶不 <lb ed="X" n="0223a13"/><lb ed="R007" n="0799a07"/>动，俱是有漏染业也。三、从业受报者，然声响形影 <lb ed="X" n="0223a14"/><lb ed="R007" n="0799a08"/>之报，纤毫不差。由前恶业成，则有地狱、饿鬼、畜牲 <lb ed="X" n="0223a15"/><lb ed="R007" n="0799a09"/>种种苦报；由前善业成，则有四洲及六欲天等种 <lb ed="X" n="0223a16"/><lb ed="R007" n="0799a10"/>种乐报；由前不动业成，则有色界、四禅、无色、四空 <lb ed="X" n="0223a17"/><lb ed="R007" n="0799a11"/>等种种差别之报。所受苦乐之身，是别业正报；所 <lb ed="X" n="0223a18"/><lb ed="R007" n="0799a12"/>居勝劣器界，是共业依报。既未返本还源，幷非究 <lb ed="X" n="0223a19"/><lb ed="R007" n="0799a13"/>竟，由是三界五道，妙高铁围，四海七金，日月水陆， <lb ed="X" n="0223a20"/><lb ed="R007" n="0799a14"/>山河大地，万象森罗，丘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/>陆坑坎杂秽，充满十方，各 <lb ed="X" n="0223a21"/><lb ed="R007" n="0799a15"/>各差别，乃至三千大千世界，如是无量无边品类， <lb ed="X" n="0223a22"/><lb ed="R007" n="0799a16"/>有情即生老病死，器界即成住壞空，劫劫生生，迁 <lb ed="X" n="0223a23"/><lb ed="R007" n="0799a17"/>流不绝，皆是染缘起也。故大经云：心如工画师，能 <lb ed="X" n="0223a24"/><lb ed="R007" n="0799a18"/>画诸世间，五蕴悉从生，无法而不造。又不增不减 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223b" n="0223b"/> <lb ed="X" n="0223b01"/><lb ed="R007" n="0799b01"/>经云：法身流转五道，名曰众生。勝鬘经云：不染而 <lb ed="X" n="0223b02"/><lb ed="R007" n="0799b02"/>染。起信论云：无明熏真如，成诸染法等。二净缘起 <lb ed="X" n="0223b03"/><lb ed="R007" n="0799b03"/>者，亦有二義：一分净，二圆净。分净有三：一声闻，二 <lb ed="X" n="0223b04"/><lb ed="R007" n="0799b04"/>缘觉，三权教，六度菩萨。且声闻者，谓有众生，闻小 <lb ed="X" n="0223b05"/><lb ed="R007" n="0799b05"/>乘教，知前三界不安，皆如火宅，厌患心生，欲求出 <lb ed="X" n="0223b06"/><lb ed="R007" n="0799b06"/>離，修五停心，观七方便等，断四谛下分别烦恼，得 <lb ed="X" n="0223b07"/><lb ed="R007" n="0799b07"/>初果，进修渐断俱生烦恼，乃至证阿罗汉果，即四 <lb ed="X" n="0223b08"/><lb ed="R007" n="0799b08"/>果四向是也。缘觉者，亦由知前三界过患，根性猛 <lb ed="X" n="0223b09"/><lb ed="R007" n="0799b09"/>利，遇缘见性，成辟支<persName>佛</persName>，于中有麟角部行之异。然 <lb ed="X" n="0223b10"/><lb ed="R007" n="0799b10"/>上二乘，唯除我执，未除法执，唯断烦恼障，未断所 <lb ed="X" n="0223b11"/><lb ed="R007" n="0799b11"/>知障，唯证生空，未证法空，故云分净。权教菩萨等 <lb ed="X" n="0223b12"/><lb ed="R007" n="0799b12"/>者，闻定五种姓，定三乘教，信唯识理，不执我法，发 <lb ed="X" n="0223b13"/><lb ed="R007" n="0799b13"/>三心四愿，修六度万行，断二障，证二空，即三贤十 <lb ed="X" n="0223b14"/><lb ed="R007" n="0799b14"/>圣，若身若智，及诸功德，幷所居国土也。言分净者， <lb ed="X" n="0223b15"/><lb ed="R007" n="0799b15"/>以未闻圆顿实教，但守所习权宗，权宗毕竟无有 <lb ed="X" n="0223b16"/><lb ed="R007" n="0799b16"/>实果。故出现品云：假使有诸菩萨，于百千亿那由 <lb ed="X" n="0223b17"/><lb ed="R007" n="0799b17"/>他劫，具修六波罗蜜，及三十七菩提分法，若未闻 <lb ed="X" n="0223b18"/><lb ed="R007" n="0799b18"/>此不思议大威德法门，或时闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0223b1801" n="0223b1801"/><anchor xml:id="beg0223b1801" n="0223b1801"/>已<anchor xml:id="end0223b1801"/>，不信不顺，不悟 <lb ed="X" n="0223b19"/><lb ed="R007" n="0800a01"/>不入，不得名为真实菩萨。即知若守权宗，定无称 <lb ed="X" n="0223b20"/><lb ed="R007" n="0800a02"/>性究竟之果也。良由但云圣净凡不净，断障後方 <lb ed="X" n="0223b21"/><lb ed="R007" n="0800a03"/>净，未断时不净，秽土不净，别有净土等，故云分净。 <lb ed="X" n="0223b22"/><lb ed="R007" n="0800a04"/>权实两宗不同，如大疏玄谈中廣辨也。二圆净者， <lb ed="X" n="0223b23"/><lb ed="R007" n="0800a05"/>亦有二门：一顿悟，二渐修。顿悟者，翻前根本无明 <lb ed="X" n="0223b24"/><lb ed="R007" n="0800a06"/>也。谓有圆機，闻此圆教，知一切众生，皆<persName>如来</persName>藏，无 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223c" n="0223c"/> <lb ed="X" n="0223c01"/><lb ed="R007" n="0800a07"/>别八识生灭之种。烦恼生死，即是菩提涅槃。一切 <lb ed="X" n="0223c02"/><lb ed="R007" n="0800a08"/>国土，染相本空，无非净土。初发心时，便成阿耨菩 <lb ed="X" n="0223c03"/><lb ed="R007" n="0800a09"/>提。见一切众生，皆亦如是。故出现品云：菩萨应知， <lb ed="X" n="0223c04"/><lb ed="R007" n="0800a10"/>自心念念常有<persName>佛</persName>成正觉。如自心，一切众生心，亦 <lb ed="X" n="0223c05"/><lb ed="R007" n="0800a11"/>复如是。準此義故，即顿悟时，彻于法界。若自若他， <lb ed="X" n="0223c06"/><lb ed="R007" n="0800a12"/>唯见淸净，不见更有染法也。既不迷真执妄，故云 <lb ed="X" n="0223c07"/><lb ed="R007" n="0800a13"/>翻前无明。渐修者，谓虽圆顿悟解，而多劫<anchor xml:id="nkr_note_add_0223c0701" n="0223c0701"/><anchor xml:id="beg0223c0701" n="0223c0701"/>已<anchor xml:id="end0223c0701"/>成顚 <lb ed="X" n="0223c08"/><lb ed="R007" n="0800a14"/>倒妄执。习<anchor xml:id="nkr_note_add_0223c0801" n="0223c0801"/><anchor xml:id="beg0223c0801" n="0223c0801"/>已<anchor xml:id="end0223c0801"/>性成，难为顿尽。故须背习修行，契合 <lb ed="X" n="0223c09"/><lb ed="R007" n="0800a15"/>本性。此复有二：一離过，二成德。離过者，翻前辗转 <lb ed="X" n="0223c10"/><lb ed="R007" n="0800a16"/>枝末三障也。既自识真净法身，灵鉴真心，即不妄 <lb ed="X" n="0223c11"/><lb ed="R007" n="0800a17"/>认四大缘虑之躯，本因烦恼，而为此身。既不认此 <lb ed="X" n="0223c12"/><lb ed="R007" n="0800a18"/>身，即贪嗔自息。贪嗔既息，即不造业。既无有业，即 <lb ed="X" n="0223c13"/><lb ed="R007" n="0800b01"/>无三界六道苦乐之报。故云離过也。言成德者，既 <lb ed="X" n="0223c14"/><lb ed="R007" n="0800b02"/>无障恼，则一向称性修行，显发性上尘沙功德妙 <lb ed="X" n="0223c15"/><lb ed="R007" n="0800b03"/>用。然非谓先離过尽，然後成德。即心境離过之时， <lb ed="X" n="0223c16"/><lb ed="R007" n="0800b04"/>即称性。念念圆修万行，念念圆成万德。故虽初发 <lb ed="X" n="0223c17"/><lb ed="R007" n="0800b05"/>心，便同正觉，而不碍行布，行位历然。然且行行交 <lb ed="X" n="0223c18"/><lb ed="R007" n="0800b06"/>参，位位融摄，因赅果海，果彻因源。断障即与一切 <lb ed="X" n="0223c19"/><lb ed="R007" n="0800b07"/>众生同体普断，成<persName>佛</persName>即与一切众生同体普成。故 <lb ed="X" n="0223c20"/><lb ed="R007" n="0800b08"/>出现品云：<persName>如来</persName>成正觉时，普见一切众生成正觉， <lb ed="X" n="0223c21"/><lb ed="R007" n="0800b09"/>普见一切众生般涅槃。即此圆教中四十二位，若 <lb ed="X" n="0223c22"/><lb ed="R007" n="0800b10"/>贤，若圣，若心，若境，若依，若正，若人，若法，幷是圆净 <lb ed="X" n="0223c23"/><lb ed="R007" n="0800b11"/>缘起之法也。言缘起者，由本因中闻圆教，信圆法， <lb ed="X" n="0223c24"/><lb ed="R007" n="0800b12"/>发圆解，起圆行，圆除诸障，圆证法界。既借此诸缘 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224a" n="0224a"/> <lb ed="X" n="0224a01"/><lb ed="R007" n="0800b13"/>修证，故言缘起。证时即见，凡、圣皆然，故言圆净。故 <lb ed="X" n="0224a02"/><lb ed="R007" n="0800b14"/>大经云：若人欲了知三世一切<persName>佛</persName>应观法界性一 <lb ed="X" n="0224a03"/><lb ed="R007" n="0800b15"/>切唯心造。法花经云：<persName>佛</persName>种从缘起。起信论云：真如 <lb ed="X" n="0224a04"/><lb ed="R007" n="0800b16"/>熏无明，成诸净法。统而言之，则净缘起门翻前染 <lb ed="X" n="0224a05"/><lb ed="R007" n="0800b17"/>缘起门，以合前性起门也。然此花严圆宗具别教 <lb ed="X" n="0224a06"/><lb ed="R007" n="0800b18"/>一乘、同教一乘二義。上性起门即别教義，迥异诸 <lb ed="X" n="0224a07"/><lb ed="R007" n="0801a01"/>教故；上缘起门即同教義，普摄诸教故。大疏玄谈， <lb ed="X" n="0224a08"/><lb ed="R007" n="0801a02"/>全拣全收。全拣诸宗，即别教性起義；全收诸宗，即 <lb ed="X" n="0224a09"/><lb ed="R007" n="0801a03"/>同教缘起義。然约機约法，故开二门。既入法融通， <lb ed="X" n="0224a10"/><lb ed="R007" n="0801a04"/>二亦交彻。二门不二，统为花严圆宗所显真界生 <lb ed="X" n="0224a11"/><lb ed="R007" n="0801a05"/>起万法之義门也。二、明包遍離情者，疏：包空、有而 <lb ed="X" n="0224a12"/><lb ed="R007" n="0801a06"/>绝相，入言象而无迹。上句包含所诠法，下句遍能 <lb ed="X" n="0224a13"/><lb ed="R007" n="0801a07"/>诠教。又含者亦含能诠，遍者亦遍所诠，文影略也。 <lb ed="X" n="0224a14"/><lb ed="R007" n="0801a08"/>言包空、有者，有二意：一、包虚空及万法有。谓性虽 <lb ed="X" n="0224a15"/><lb ed="R007" n="0801a09"/>包空，而性非空，空融同性，是绝空相；性虽包有，而 <lb ed="X" n="0224a16"/><lb ed="R007" n="0801a10"/>性非有，有融同性，是绝有相。性若是空是有，则不 <lb ed="X" n="0224a17"/><lb ed="R007" n="0801a11"/>能包空包有。良由性非空有，故能包空有也。非有 <lb ed="X" n="0224a18"/><lb ed="R007" n="0801a12"/>包有，如老子云：当其无，有器之用。故知有若实有， <lb ed="X" n="0224a19"/><lb ed="R007" n="0801a13"/>即碍于空；空若断空，则碍于有。良由真界包之，有 <lb ed="X" n="0224a20"/><lb ed="R007" n="0801a14"/>成幻有，必不碍空；空即真空，必不碍有。既空有存 <lb ed="X" n="0224a21"/><lb ed="R007" n="0801a15"/>泯无碍，故真界双包而绝相也。二、即一体而说空 <lb ed="X" n="0224a22"/><lb ed="R007" n="0801a16"/>有。谓性无一物，即名包空；而灵心不昧，即绝空相。 <lb ed="X" n="0224a23"/><lb ed="R007" n="0801a17"/>性具万德，即名包有；德皆是性，即绝有相。如莹净 <lb ed="X" n="0224a24"/><lb ed="R007" n="0801a18"/>明镜，空无一物，是名含空；而明鉴朗彻，故绝空相。 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224b" n="0224b"/> <lb ed="X" n="0224b01"/><lb ed="R007" n="0801b01"/>明镜本具能现众像之德，是名包有；能现即是明 <lb ed="X" n="0224b02"/><lb ed="R007" n="0801b02"/>镜，故绝有相。以喩对法，義自分明。问：文云绝相者， <lb ed="X" n="0224b03"/><lb ed="R007" n="0801b03"/>为绝空有之相，为绝真界之相？答：相之极也，极于 <lb ed="X" n="0224b04"/><lb ed="R007" n="0801b04"/>空有。但于真界而绝空有之相，即真界当体便是 <lb ed="X" n="0224b05"/><lb ed="R007" n="0801b05"/>绝相也。言入言象而无迹者，言象之義，下文廣辨。 <lb ed="X" n="0224b06"/><lb ed="R007" n="0801b06"/>此明真性不離言教之中，然且绝踪迹也。如水遍 <lb ed="X" n="0224b07"/><lb ed="R007" n="0801b07"/>入诸波，无别水相；不同人入屋中，别有人相。故晓 <lb ed="X" n="0224b08"/><lb ed="R007" n="0801b08"/>公起信疏序云：玄之又玄，岂出万象之表？寂之又 <lb ed="X" n="0224b09"/><lb ed="R007" n="0801b09"/>寂，犹在百家之谈。此证入言象也，非象表也。五、目 <lb ed="X" n="0224b10"/><lb ed="R007" n="0801b10"/>不能睹其容，在言裡也。四、辩莫能谈其状，此证而 <lb ed="X" n="0224b11"/><lb ed="R007" n="0801b11"/>无迹也。大经云：法性遍在一切处一切众生及国 <lb ed="X" n="0224b12"/><lb ed="R007" n="0801b12"/>土三世悉在无有馀<note place="inline">遍入也</note>，亦无形相而可得<note place="inline">无迹也</note>。 <lb ed="X" n="0224b13"/><lb ed="R007" n="0801b13"/>三、妙用自在者，疏妙有至交映，是妙有得之而不 <lb ed="X" n="0224b14"/><lb ed="R007" n="0801b14"/>有，真空得之而不空者，不见真界之人，闻说三乘 <lb ed="X" n="0224b15"/><lb ed="R007" n="0801b15"/>因果，则起心取相而求；闻说诸法皆空，则不喜化 <lb ed="X" n="0224b16"/><lb ed="R007" n="0801b16"/>生严土。若得真界，即知一切皆同真界，不空不有 <lb ed="X" n="0224b17"/><lb ed="R007" n="0801b17"/>也。于有处见之<note place="inline">之字指于真界</note>，有则与之不异，故有即不 <lb ed="X" n="0224b18"/><lb ed="R007" n="0801b18"/>有；于空处见之，空则与之不异，故空即不空。不空， <lb ed="X" n="0224b19"/><lb ed="R007" n="0802a01"/>故自然不失修行；不有，故自然不取于相也。生灭 <lb ed="X" n="0224b20"/><lb ed="R007" n="0802a02"/>得之而真常者，生灭之法，不出遍计所执及依他 <lb ed="X" n="0224b21"/><lb ed="R007" n="0802a03"/>缘起。若得真界，即知遍计如绳上蛇，本无所有，全 <lb ed="X" n="0224b22"/><lb ed="R007" n="0802a04"/>是麻绳。既无法可生可灭，但是圆成真常也。依他 <lb ed="X" n="0224b23"/><lb ed="R007" n="0802a05"/>无性，揽缘而起，故即生无生，即灭无灭。如绳无自 <lb ed="X" n="0224b24"/><lb ed="R007" n="0802a06"/>性，全是于麻，故依他即圆成真常也。况三性皆无 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224c" n="0224c"/> <lb ed="X" n="0224c01"/><lb ed="R007" n="0802a07"/>性，但是法界真常，居然可见。然此宗云依他，不唯 <lb ed="X" n="0224c02"/><lb ed="R007" n="0802a08"/>依众缘之他，全依真界而起为依他也。设假因缘， <lb ed="X" n="0224c03"/><lb ed="R007" n="0802a09"/>因缘亦依真界。故关键中说法界起诸法时，有性 <lb ed="X" n="0224c04"/><lb ed="R007" n="0802a10"/>起门及缘起门。言缘起得之而交映者，先约義缘 <lb ed="X" n="0224c05"/><lb ed="R007" n="0802a11"/>起相由，後约法也。尘沙法数，无非法界缘起。故缘 <lb ed="X" n="0224c06"/><lb ed="R007" n="0802a12"/>起之法，皆含寂照，如睹一尘。既全是法界，即寂照 <lb ed="X" n="0224c07"/><lb ed="R007" n="0802a13"/>具足，如镜明而复净，故能现多镜。入<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c0701" n="0224c0701"/><anchor xml:id="beg0224c0701" n="0224c0701"/>已<anchor xml:id="end0224c0701"/>一中，此一 <lb ed="X" n="0224c08"/><lb ed="R007" n="0802a14"/>镜又入多镜之内，交相映入。一镜既尔，馀镜皆然。 <lb ed="X" n="0224c09"/><lb ed="R007" n="0802a15"/>一尘既同法界，寂而又照，故能含一切法。入<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c0901" n="0224c0901"/><anchor xml:id="beg0224c0901" n="0224c0901"/>已<anchor xml:id="end0224c0901"/>一 <lb ed="X" n="0224c10"/><lb ed="R007" n="0802a16"/>中，此一尘又入一切法中，交相映入。一尘既尔，一 <lb ed="X" n="0224c11"/><lb ed="R007" n="0802a17"/>切皆然。褈褈交映，而无尽也。皆由真界故尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0224c12"/><lb ed="R007" n="0802a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0224c1201">△我<persName>佛</persName>得之妙践真觉。</p><p xml:id="pX05p0224c1210" cb:place="inline">△廓净尘习。</p><p xml:id="pX05p0224c1215" cb:place="inline">△寂寥于万化之 <lb ed="X" n="0224c13"/><lb ed="R007" n="0802b01"/>域，动用于一虚之中。</p><p xml:id="pX05p0224c1309" cb:place="inline">△融身刹以相含，流声光以遐烛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0224c14"/><lb ed="R007" n="0802b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0224c1401">第二、我<persName>佛</persName>得之，妙践真觉下，约人以显。文中二：初、 <lb ed="X" n="0224c15"/><lb ed="R007" n="0802b03"/>约<persName>佛</persName>显，後、约王显。初中三：一、智德，二、断德，三、恩德。 <lb ed="X" n="0224c16"/><lb ed="R007" n="0802b04"/>今初，妙践真觉者，践谓履践，真觉即淸净本觉。故 <lb ed="X" n="0224c17"/><lb ed="R007" n="0802b05"/>妙严品云：<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c1701" n="0224c1701"/><anchor xml:id="beg0224c1701" n="0224c1701"/>已<anchor xml:id="end0224c1701"/>践<persName>如来</persName>普光明地。彼歎菩萨履践<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0224c18"/><lb ed="R007" n="0802b06"/>境。今明<persName>如来</persName>履践净觉，深浅不同，但引之以证践 <lb ed="X" n="0224c19"/><lb ed="R007" n="0802b07"/>字。依起信论，觉有三种：一者、本觉，二者、始觉，三者、 <lb ed="X" n="0224c20"/><lb ed="R007" n="0802b08"/>究竟觉。言本觉者，论云：谓心体離念。離念相者，等 <lb ed="X" n="0224c21"/><lb ed="R007" n="0802b09"/>虚空界，无所不遍。法界一相，即是<persName>如来</persName>平等法身。 <lb ed="X" n="0224c22"/><lb ed="R007" n="0802b10"/>依此法身，说名本觉。既是法身之觉，理非新成，故 <lb ed="X" n="0224c23"/><lb ed="R007" n="0802b11"/>名本觉。二、始觉者，依本觉立，以有不觉故。谓此心 <lb ed="X" n="0224c24"/><lb ed="R007" n="0802b12"/>体，随无明缘，动作妄念。故论云：依于本觉，而有不 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225a" n="0225a"/> <lb ed="X" n="0225a01"/><lb ed="R007" n="0802b13"/>觉；依不觉故，说有始觉。由本觉内熏力故，渐有微 <lb ed="X" n="0225a02"/><lb ed="R007" n="0802b14"/>觉厌求，乃至究竟，还同本觉。故论云：不觉随染，生 <lb ed="X" n="0225a03"/><lb ed="R007" n="0802b15"/>智净相。即此始觉也。三、究竟觉者，此明始觉心源 <lb ed="X" n="0225a04"/><lb ed="R007" n="0802b16"/>时，染缘都尽，始本不殊，平等離言。離言绝虑，萧焉 <lb ed="X" n="0225a05"/><lb ed="R007" n="0802b17"/>无寄。以始本无二，名究竟觉。是则觉心源故，名究 <lb ed="X" n="0225a06"/><lb ed="R007" n="0802b18"/>竟觉。不觉心源，非究竟觉，不名真觉；是究竟觉，故 <lb ed="X" n="0225a07"/><lb ed="R007" n="0803a01"/>名真觉。见始本异，不名妙践；达无二故，方名妙践。 <lb ed="X" n="0225a08"/><lb ed="R007" n="0803a02"/>众生不悟真界，履践六尘、五欲。<persName>如来</persName>契合本源，故 <lb ed="X" n="0225a09"/><lb ed="R007" n="0803a03"/>践真觉，成圣德也。<persName>佛</persName>是觉者，即指于人；真觉是所 <lb ed="X" n="0225a10"/><lb ed="R007" n="0803a04"/>践之觉，即指于法。若以人契法，能、所不忘，虽践，不 <lb ed="X" n="0225a11"/><lb ed="R007" n="0803a05"/>名为妙。今得真界融之，能、所契合，故名妙践。二、断 <lb ed="X" n="0225a12"/><lb ed="R007" n="0803a06"/>德者，疏廓净尘习，即障无不寂也。廓谓空廓，净谓 <lb ed="X" n="0225a13"/><lb ed="R007" n="0803a07"/>淸净，尘谓障垢，即烦恼、所知二障也。然二障从粗 <lb ed="X" n="0225a14"/><lb ed="R007" n="0803a08"/>至细，有三：一、现行，二、种子，三、习气。习气微细难除， <lb ed="X" n="0225a15"/><lb ed="R007" n="0803a09"/>尙皆廓净，况种现耶？大疏云：荡无纤尘。断障之義， <lb ed="X" n="0225a16"/><lb ed="R007" n="0803a10"/>下文有释。三、恩德，疏寂寥至遐烛。寂寥于万化之 <lb ed="X" n="0225a17"/><lb ed="R007" n="0803a11"/>域，动用于一虚之中者，上句用而常寂，下句寂而 <lb ed="X" n="0225a18"/><lb ed="R007" n="0803a12"/>常用。寂者，无声；寥者，无色。万化者，即一切法从缘 <lb ed="X" n="0225a19"/><lb ed="R007" n="0803a13"/>假有，如幻化也。域者，疆域。一虚者，即一真虚寂也。 <lb ed="X" n="0225a20"/><lb ed="R007" n="0803a14"/>融身、刹以相含者，依、正无碍也。然依、正交彻，義有 <lb ed="X" n="0225a21"/><lb ed="R007" n="0803a15"/>六句：一、依内现，依谓尘含世界。现相品云：<persName>佛</persName>刹微 <lb ed="X" n="0225a22"/><lb ed="R007" n="0803a16"/>尘数如是诸刹土能于一念中一一尘中现也。二、 <lb ed="X" n="0225a23"/><lb ed="R007" n="0803a17"/>正内现，正谓毛孔中现。<persName>佛</persName>经云：<persName>如来</persName>于一毛孔中 <lb ed="X" n="0225a24"/><lb ed="R007" n="0803a18"/>一切刹尘诸<persName>佛</persName>坐菩萨众会共围绕演说普贤之 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225b" n="0225b"/> <lb ed="X" n="0225b01"/><lb ed="R007" n="0803b01"/>勝行也。三、正内现依，谓毛孔中现刹。僧祇品云：于 <lb ed="X" n="0225b02"/><lb ed="R007" n="0803b02"/>一微细毛孔中不可说刹次第入毛孔能受彼诸 <lb ed="X" n="0225b03"/><lb ed="R007" n="0803b03"/>刹诸刹不能遍毛孔。四、依内现正，谓尘中现<persName>佛</persName>。下 <lb ed="X" n="0225b04"/><lb ed="R007" n="0803b04"/>文云：于一尘中尘数<persName>佛</persName>各处菩萨众会中无尽法 <lb ed="X" n="0225b05"/><lb ed="R007" n="0803b05"/>界尘亦然深信诸<persName>佛</persName>皆充满。五、依内现依、正，谓尘 <lb ed="X" n="0225b06"/><lb ed="R007" n="0803b06"/>中现<persName>佛</persName>身及刹。经云：一一尘中无尽身复现种种 <lb ed="X" n="0225b07"/><lb ed="R007" n="0803b07"/>莊严刹。六、正内现依、正，谓毛孔中现全<persName>佛</persName>身及刹。 <lb ed="X" n="0225b08"/><lb ed="R007" n="0803b08"/>经云：一毛孔内难思刹等微尘数种种住一一皆 <lb ed="X" n="0225b09"/><lb ed="R007" n="0803b09"/>有遍照尊在众会中而说法。五、六二句具彰相即、 <lb ed="X" n="0225b10"/><lb ed="R007" n="0803b10"/>相入，方成融身、刹也。言相含者，以称性故。随擧其 <lb ed="X" n="0225b11"/><lb ed="R007" n="0803b11"/>一，必全收一切也。疏流声光以遐烛者，即流佈声 <lb ed="X" n="0225b12"/><lb ed="R007" n="0803b12"/>教之光也。故十地论有教光、智光也。亦可声是声 <lb ed="X" n="0225b13"/><lb ed="R007" n="0803b13"/>教，光是光明。故大经云：<persName>佛</persName>放光明遍世间照耀十 <lb ed="X" n="0225b14"/><lb ed="R007" n="0803b14"/>方诸国土演不思议廣大法永破众生痴惑暗。遐 <lb ed="X" n="0225b15"/><lb ed="R007" n="0803b15"/>者，远也；烛者，照也。十方刹土機感即闻，不局三千 <lb ed="X" n="0225b16"/><lb ed="R007" n="0803b16"/>界内，故云遐烛也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0225b17"/><lb ed="R007" n="0803b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0225b1701">△我皇得之，灵鉴虚极，保合大和。圣文掩于百王，淳 <lb ed="X" n="0225b18"/><lb ed="R007" n="0803b18"/>风吹于万国。敷玄化以觉梦，垂天真以性情。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0225b19"/><lb ed="R007" n="0804a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0225b1901">我皇得之至性情者，第二、约王显也。当时即德宗 <lb ed="X" n="0225b20"/><lb ed="R007" n="0804a02"/>皇帝。灵鉴虚极者，谓英灵鉴达虚无太极之道也。 <lb ed="X" n="0225b21"/><lb ed="R007" n="0804a03"/>灵鉴，智也。虚极，理也。知一切法，保合大和者，周易 <lb ed="X" n="0225b22"/><lb ed="R007" n="0804a04"/>乾卦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>彖辞云：乾道变化，各正性命，保合大和，乃利 <lb ed="X" n="0225b23"/><lb ed="R007" n="0804a05"/>贞。谓无为而化，上顺于天，下合于人。故圣人无心， <lb ed="X" n="0225b24"/><lb ed="R007" n="0804a06"/>以百姓心为心。既德合天地，中应人伦，返朴还淳， <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225c" n="0225c"/> <lb ed="X" n="0225c01"/><lb ed="R007" n="0804a07"/>三才一贯，为大和也。和为大乐，故礼记云：大乐与 <lb ed="X" n="0225c02"/><lb ed="R007" n="0804a08"/>天地同和，大礼与天地同节。论语云：用和为贵，以 <lb ed="X" n="0225c03"/><lb ed="R007" n="0804a09"/>礼节之。意取礼乐备也。圣文掩于百王者，约时竖 <lb ed="X" n="0225c04"/><lb ed="R007" n="0804a10"/>论，德超三古也。上古三皇，中古五帝，下古三王。文 <lb ed="X" n="0225c05"/><lb ed="R007" n="0804a11"/>谓经纶天地，故周易云：观乎天文，以察时变；观乎 <lb ed="X" n="0225c06"/><lb ed="R007" n="0804a12"/>人文，以化成天下。君臣、父子、尊卑、上下，谓之人文。 <lb ed="X" n="0225c07"/><lb ed="R007" n="0804a13"/>此则德宗圣文明著也。淳风吹于万国者，约处横 <lb ed="X" n="0225c08"/><lb ed="R007" n="0804a14"/>说，道贯万<g ref="#CB15131">邦</g>也。谓淳朴之风，万国遍佈，如春风一 <lb ed="X" n="0225c09"/><lb ed="R007" n="0804a15"/>擧，百卉芳菲。故有诗云：唯有春风无厚薄，贫家桃 <lb ed="X" n="0225c10"/><lb ed="R007" n="0804a16"/>李也成阴。言敷玄化以觉梦者，谓敷畅玄妙<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0225c11"/><lb ed="R007" n="0804a17"/>风化，教令警觉众生无明大梦。故大经云：譬如暗 <lb ed="X" n="0225c12"/><lb ed="R007" n="0804a18"/>中宝，无灯不可见；<persName>佛</persName>法无人说，虽慧莫能了。即令 <lb ed="X" n="0225c13"/><lb ed="R007" n="0804b01"/>悟真性，永断无明也。言垂天真以性情者，礼记云： <lb ed="X" n="0225c14"/><lb ed="R007" n="0804b02"/>人生而静，天之性也；感物而动，性之欲也。欲即情 <lb ed="X" n="0225c15"/><lb ed="R007" n="0804b03"/>欲。若以情情于性，性则妄动为情；若以性性于情， <lb ed="X" n="0225c16"/><lb ed="R007" n="0804b04"/>情则真静为性。今垂无为之化，令息妄动之欲，情 <lb ed="X" n="0225c17"/><lb ed="R007" n="0804b05"/>合于天真之静性也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0225c18"/><lb ed="R007" n="0804b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0225c1801">△是知不有太虚，曷展无涯之照？不有真界，岂净等 <lb ed="X" n="0225c19"/><lb ed="R007" n="0804b07"/>空之心？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0225c20"/><lb ed="R007" n="0804b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0225c2001">三、法、喩、结、歎者。疏：是知不有太虚至等空之心。是 <lb ed="X" n="0225c21"/><lb ed="R007" n="0804b09"/>喩中空无日而不显<note place="inline">如黑月夜行，不敢动步。及乎日出，方知本空</note>，日无 <lb ed="X" n="0225c22"/><lb ed="R007" n="0804b10"/>空而不舒<note place="inline">若遇日有物遮障，日即不舒。要得空无雲翳，日始还照</note>。故空、日互 <lb ed="X" n="0225c23"/><lb ed="R007" n="0804b11"/>相假也。理实日照亦有分量，但取人间目睹不及， <lb ed="X" n="0225c24"/><lb ed="R007" n="0804b12"/>故曰无涯。大经云：譬如孟夏月，空净无雲翳，赫日 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226a" n="0226a"/> <lb ed="X" n="0226a01"/><lb ed="R007" n="0804b13"/>扬光辉，十方靡不照。法中真界与等空之心亦然。 <lb ed="X" n="0226a02"/><lb ed="R007" n="0804b14"/>若无真界，何以展心智？若无心智，何以缘真界？三 <lb ed="X" n="0226a03"/><lb ed="R007" n="0804b15"/>昧经云：等空不动智也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0226a04"/><lb ed="R007" n="0804b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0226a0401">△大方廣<persName>佛</persName>花严经者，即穷斯旨趣，尽其源流。</p><p xml:id="pX05p0226a0419" cb:place="inline">△故 <lb ed="X" n="0226a05"/><lb ed="R007" n="0804b17"/>恢廓宏远，包纳冲邃，不可得而思议矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0226a06"/><lb ed="R007" n="0804b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0226a0601">大方廣下，第二，别歎此经以申旨趣。文中三：一、标 <lb ed="X" n="0226a07"/><lb ed="R007" n="0805a01"/>歎；二、释歎；三、结歎。今初。斯者，指如上融摄旨趣也。 <lb ed="X" n="0226a08"/><lb ed="R007" n="0805a02"/>良由穷此融摄旨趣，故得恢廓宏远等。恢谓旷荡， <lb ed="X" n="0226a09"/><lb ed="R007" n="0805a03"/>廓空也，宏大也。今云宏远则周遍義，包纳则含容 <lb ed="X" n="0226a10"/><lb ed="R007" n="0805a04"/>義，即当法界观中第三周遍含容观也。冲谓冲深， <lb ed="X" n="0226a11"/><lb ed="R007" n="0805a05"/>邃谓幽邃，即遍容二门皆称理深邃难见也。不可 <lb ed="X" n="0226a12"/><lb ed="R007" n="0805a06"/>得而思议者，谓理深事廣俱不思议，况一多即入， <lb ed="X" n="0226a13"/><lb ed="R007" n="0805a07"/>故宜词丧虑绝。故龙树菩萨判维摩经为小不思 <lb ed="X" n="0226a14"/><lb ed="R007" n="0805a08"/>议经<note place="inline">芥纳须弥毛吞巨海</note>，指花严经为大不思议经<note place="inline">尘含法界念摄 <lb ed="X" n="0226a15"/><lb ed="R007" n="0805a09"/>僧祇</note>。此有四義，下解品题中当廣明之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0226a16"/><lb ed="R007" n="0805a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0226a1601">△指其源也</p><p xml:id="pX05p0226a1606" cb:place="inline">△情尘有经，智海无外。</p><p xml:id="pX05p0226a1615" cb:place="inline">△妄惑非取重 <lb ed="X" n="0226a17"/><lb ed="R007" n="0805a11"/>玄不空</p><p xml:id="pX05p0226a1704" cb:place="inline">△四句之火莫焚，万法之门皆入。</p><p xml:id="pX05p0226a1717" cb:place="inline">△冥二际 <lb ed="X" n="0226a18"/><lb ed="R007" n="0805a12"/>而不一，动千变而非多。</p><p xml:id="pX05p0226a1810" cb:place="inline">△事理交彻而双亡。</p><p xml:id="pX05p0226a1818" cb:place="inline">△以性 <lb ed="X" n="0226a19"/><lb ed="R007" n="0805a13"/>融相而无尽。</p><p xml:id="pX05p0226a1906" cb:place="inline">△若秦镜之互照，犹帝珠之相含。褈褈 <lb ed="X" n="0226a20"/><lb ed="R007" n="0805a14"/>交光，历历齐现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0226a21"/><lb ed="R007" n="0805a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0226a2101">指其源也下，第二、释歎。文中有六：一、本源深妙，二、 <lb ed="X" n="0226a22"/><lb ed="R007" n="0805a16"/>成益顿超，三、诠旨圆融，四、说仪深奥，五、约器明非 <lb ed="X" n="0226a23"/><lb ed="R007" n="0805a17"/>器不测，六、指例显当機益深。初中有三：一、标指其 <lb ed="X" n="0226a24"/><lb ed="R007" n="0805a18"/>源，二、正明深妙，三、喩结难思。今初，谓欲明功用，故 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226b" n="0226b"/> <lb ed="X" n="0226b01"/><lb ed="R007" n="0805b01"/>先标源也。二、正明深妙。文中有六：一、融情智，二、融 <lb ed="X" n="0226b02"/><lb ed="R007" n="0805b02"/>真妄，三、显四句百非，四、泯真俗一多，五、融拂事理， <lb ed="X" n="0226b03"/><lb ed="R007" n="0805b03"/>六、融摄事相。今初，情尘有经，智海无外。经有二義： <lb ed="X" n="0226b04"/><lb ed="R007" n="0805b04"/>一、约喩，二、约法。喩即尘含大千经卷，如情念含圆 <lb ed="X" n="0226b05"/><lb ed="R007" n="0805b05"/>明大智。文在出现品，如下具引。还源观中释云：尘 <lb ed="X" n="0226b06"/><lb ed="R007" n="0805b06"/>即众生妄念，经即大智圆明。智体既其无边，故曰 <lb ed="X" n="0226b07"/><lb ed="R007" n="0805b07"/>量同千界。二、约法者，即经是常義。故孝经云：天地 <lb ed="X" n="0226b08"/><lb ed="R007" n="0805b08"/>之经，而人则之。御註云：经者，常也。今意云：明情尘 <lb ed="X" n="0226b09"/><lb ed="R007" n="0805b09"/>生灭之念智，推体即真常。故次句云：智海无外。若 <lb ed="X" n="0226b10"/><lb ed="R007" n="0805b10"/>情尘非常者，即智海有外也，以外有情尘故。既外 <lb ed="X" n="0226b11"/><lb ed="R007" n="0805b11"/>无情尘，故知情即常也。然迷悟更依真妄相待，若 <lb ed="X" n="0226b12"/><lb ed="R007" n="0805b12"/>求真去妄，如弃影劳形；若体妄即真，似处阴而影 <lb ed="X" n="0226b13"/><lb ed="R007" n="0805b13"/>灭也。二、融真妄。疏：妄惑非取，重玄不空。然惑与取， <lb ed="X" n="0226b14"/><lb ed="R007" n="0805b14"/>盖一義耳。肇论云：惑取之知。夫妄惑者，合是取执 <lb ed="X" n="0226b15"/><lb ed="R007" n="0805b15"/>之義。今以称性融通，惑乃非取，故科云融真妄也。 <lb ed="X" n="0226b16"/><lb ed="R007" n="0805b16"/>重玄不空者，文势用老经。经云：玄之又玄，故云重 <lb ed="X" n="0226b17"/><lb ed="R007" n="0805b17"/>玄。彼意以虚无自然为玄妙，恐滞情于此，遂拂迹 <lb ed="X" n="0226b18"/><lb ed="R007" n="0805b18"/>云又玄。若<persName>佛</persName>法中意，以空空为重玄，即空病亦空 <lb ed="X" n="0226b19"/><lb ed="R007" n="0806a01"/>也。今意云：即于空空，便具恒沙德用，故云不空。大 <lb ed="X" n="0226b20"/><lb ed="R007" n="0806a02"/>疏云：万德有非有一源空不空如海对虚明天地 <lb ed="X" n="0226b21"/><lb ed="R007" n="0806a03"/>同一色。此则空有交映也。三、显四句百非。疏：四句 <lb ed="X" n="0226b22"/><lb ed="R007" n="0806a04"/>之火莫焚，万法之门皆入。四句者，谓有、无、亦有亦 <lb ed="X" n="0226b23"/><lb ed="R007" n="0806a05"/>无、非有非无。诸宗堕此，便成四谤。故大般若云：般 <lb ed="X" n="0226b24"/><lb ed="R007" n="0806a06"/>若波罗蜜犹如大火聚四面不可取取即被烧。堕 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226c" n="0226c"/> <lb ed="X" n="0226c01"/><lb ed="R007" n="0806a07"/>即成谤，故须離之。法中離四句。今明圆教所宗诸 <lb ed="X" n="0226c02"/><lb ed="R007" n="0806a08"/>法，本来離过、触、向、成德，四皆法门，故云四句之火 <lb ed="X" n="0226c03"/><lb ed="R007" n="0806a09"/>莫焚也。然成谤、成门，四句不别，如何异耶？谓于四 <lb ed="X" n="0226c04"/><lb ed="R007" n="0806a10"/>句中执一斥馀，则句句皆病<note place="inline">如四人各执一句，或一人先後历四句義 <lb ed="X" n="0226c05"/><lb ed="R007" n="0806a11"/>是也</note>；若四句存泯无碍，则句句皆门<note place="inline">一人一时而见四句也</note>。问： <lb ed="X" n="0226c06"/><lb ed="R007" n="0806a12"/>依于何法而说四句？答：然所依法，谓真俗相对成 <lb ed="X" n="0226c07"/><lb ed="R007" n="0806a13"/>四，即法法皆具四也。依真俗二谛明四句者：一、真 <lb ed="X" n="0226c08"/><lb ed="R007" n="0806a14"/>随缘，故有；二、缘无性，故无；三、上二句俱存，故亦有 <lb ed="X" n="0226c09"/><lb ed="R007" n="0806a15"/>亦无；四、互夺俱泯，故非有非无。又不是有无，是真 <lb ed="X" n="0226c10"/><lb ed="R007" n="0806a16"/>性故。又约教者，谓诠生死，则俗有真无；涅槃，则俗 <lb ed="X" n="0226c11"/><lb ed="R007" n="0806a17"/>无真有。涅槃经云：空者，所谓生死；不空者，谓大涅 <lb ed="X" n="0226c12"/><lb ed="R007" n="0806a18"/>槃。此上犹约诸法以说。若剋就真性，亦有四句：一、 <lb ed="X" n="0226c13"/><lb ed="R007" n="0806b01"/>性是有，知觉不昧故；二、性是无，无相无名故；三、际 <lb ed="X" n="0226c14"/><lb ed="R007" n="0806b02"/><note place="inline">去、来、今也</note>三、处<note place="inline">内、外、中间</note>，求不得故；三、性亦有亦无，上二句 <lb ed="X" n="0226c15"/><lb ed="R007" n="0806b03"/>同时故；四、性非有非无，此有二意：一、即由上二同 <lb ed="X" n="0226c16"/><lb ed="R007" n="0806b04"/>时互相夺，故一时俱泯；二、直指真性不是有、无，但 <lb ed="X" n="0226c17"/><lb ed="R007" n="0806b05"/>是真性也。言万法之门皆入者，显万法也。万者，指 <lb ed="X" n="0226c18"/><lb ed="R007" n="0806b06"/>于总数，其实该于一切。然一切法不出四句，诸宗 <lb ed="X" n="0226c19"/><lb ed="R007" n="0806b07"/>以四句为谤，故一切皆非。所以每论妙理，皆云：離 <lb ed="X" n="0226c20"/><lb ed="R007" n="0806b08"/>四句，绝百非，離于谤也。今既四句成德，故万法悉 <lb ed="X" n="0226c21"/><lb ed="R007" n="0806b09"/>是妙门。晓公云：失意，则所说皆非；得意，则所说皆 <lb ed="X" n="0226c22"/><lb ed="R007" n="0806b10"/>是。如见一尘，称理推之，即悟性空全体，便见法界。 <lb ed="X" n="0226c23"/><lb ed="R007" n="0806b11"/>故此一尘即是入法界之门，一切皆尔也。四、泯真、 <lb ed="X" n="0226c24"/><lb ed="R007" n="0806b12"/>俗、一、多。疏：冥二际而不一，动千变而非多。言二际 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227a" n="0227a"/> <lb ed="X" n="0227a01"/><lb ed="R007" n="0806b13"/>者，谓真、俗二谛及生死、涅槃，乃至诸<persName>佛</persName>、众生相待 <lb ed="X" n="0227a02"/><lb ed="R007" n="0806b14"/>之法，皆是二际也。今且约二谛明之。真随缘即俗， <lb ed="X" n="0227a03"/><lb ed="R007" n="0806b15"/>俗无性即真，故云冥也。二既冥合，即应是一。以互 <lb ed="X" n="0227a04"/><lb ed="R007" n="0806b16"/>夺故，離名数故，故亦非一。大经云：无中无有二无 <lb ed="X" n="0227a05"/><lb ed="R007" n="0806b17"/>二亦复无三世一切空是则诸<persName>佛</persName>法。仁王经云：于 <lb ed="X" n="0227a06"/><lb ed="R007" n="0806b18"/>解常自一<note place="inline">是遣二也</note>于谛常自二<note place="inline">是遣一也</note>。又二谛幷非双 <lb ed="X" n="0227a07"/><lb ed="R007" n="0807a01"/>恒乖未曾各。一双孤雁，博地高飞；两隻鸳鸯，池边 <lb ed="X" n="0227a08"/><lb ed="R007" n="0807a02"/>独立。动千变而非多者，泯一、多也。谓变动差别之 <lb ed="X" n="0227a09"/><lb ed="R007" n="0807a03"/>法全同真性，性无分限，故不是多。然亦非一，<anchor xml:id="nkr_note_add_0227a0901" n="0227a0901"/><anchor xml:id="beg0227a0901" n="0227a0901"/>已<anchor xml:id="end0227a0901"/>在 <lb ed="X" n="0227a10"/><lb ed="R007" n="0807a04"/>上句。故但擧非多，而实一、多皆泯也。又可两句共 <lb ed="X" n="0227a11"/><lb ed="R007" n="0807a05"/>成真、俗一、多，谓冥二际是真，不一是泯真也；动千 <lb ed="X" n="0227a12"/><lb ed="R007" n="0807a06"/>变是俗，非多是泯俗也。又冥二际是一，言不一即 <lb ed="X" n="0227a13"/><lb ed="R007" n="0807a07"/>泯一也；动千变是多，言非多即泯多也。據此後義， <lb ed="X" n="0227a14"/><lb ed="R007" n="0807a08"/>以真为一，以俗为多，不同十玄门中一、多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>俱取事、 <lb ed="X" n="0227a15"/><lb ed="R007" n="0807a09"/>法故。五、融拂事、理，疏事、理交彻而两亡者，交彻即 <lb ed="X" n="0227a16"/><lb ed="R007" n="0807a10"/>融，两亡即拂。此经所诠之事，必全理之事；所诠之 <lb ed="X" n="0227a17"/><lb ed="R007" n="0807a11"/>理，必全事之理。故言交彻。然由交、彻同时，故互相 <lb ed="X" n="0227a18"/><lb ed="R007" n="0807a12"/>夺，二俱亡也。理即事，故理<anchor xml:id="nkr_note_add_0227a1801" n="0227a1801"/><anchor xml:id="beg0227a1801" n="0227a1801"/>已<anchor xml:id="end0227a1801"/>泯也；事即理，故事复 <lb ed="X" n="0227a19"/><lb ed="R007" n="0807a13"/>亡也。六、融摄事、相，疏以性融相而无尽者，谓一一 <lb ed="X" n="0227a20"/><lb ed="R007" n="0807a14"/>事、相皆摄理、性。由性融之，故能包一切，能遍一切， <lb ed="X" n="0227a21"/><lb ed="R007" n="0807a15"/>褈褈无尽也。以性融相者，明褈褈之所以也。此则 <lb ed="X" n="0227a22"/><lb ed="R007" n="0807a16"/>十玄门德用所因中第四、法性融通门意也。谓若 <lb ed="X" n="0227a23"/><lb ed="R007" n="0807a17"/>唯约理，则俱一味，无别相入；若唯约事，则互相碍， <lb ed="X" n="0227a24"/><lb ed="R007" n="0807a18"/>不能相入。今约事、理融通，故得有斯无碍也。谓不 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227b" n="0227b"/> <lb ed="X" n="0227b01"/><lb ed="R007" n="0807b01"/>异理之一事全摄理性时，令彼不异理之多事随 <lb ed="X" n="0227b02"/><lb ed="R007" n="0807b02"/>所依理，皆于一中现也。若一事摄理不尽，则理有 <lb ed="X" n="0227b03"/><lb ed="R007" n="0807b03"/>分限失；若一事摄理尽，而多事不随理现，则事在 <lb ed="X" n="0227b04"/><lb ed="R007" n="0807b04"/>理外失。今既一事全摄理性，多事岂不于一中现？ <lb ed="X" n="0227b05"/><lb ed="R007" n="0807b05"/>故经云：<name role="" type="person">华藏世界</name>所有尘一一尘中见法界<note place="inline">见四法界</note> <lb ed="X" n="0227b06"/><lb ed="R007" n="0807b06"/>宝光现<persName>佛</persName>如雲集此是<persName>如来</persName>刹自在。言无尽者，正 <lb ed="X" n="0227b07"/><lb ed="R007" n="0807b07"/>辨事事无碍，褈褈无尽，通十玄门。故此一句中，四 <lb ed="X" n="0227b08"/><lb ed="R007" n="0807b08"/>字明所以，三字正辨褈褈也。大疏序云：理随事变， <lb ed="X" n="0227b09"/><lb ed="R007" n="0807b09"/>则一、多缘起之无边；事得理融，则千差涉入而无 <lb ed="X" n="0227b10"/><lb ed="R007" n="0807b10"/>碍。两对，皆上句明所以，下句正明事事无尽。此上 <lb ed="X" n="0227b11"/><lb ed="R007" n="0807b11"/>但以非一非异解之，義即穷矣。又周遍含融观中 <lb ed="X" n="0227b12"/><lb ed="R007" n="0807b12"/>四句：一、一中一，二、一中一切，三、一切中一，四、一切 <lb ed="X" n="0227b13"/><lb ed="R007" n="0807b13"/>中一切。三、喩结难思。疏若秦镜至齐现者，镜喩，则 <lb ed="X" n="0227b14"/><lb ed="R007" n="0807b14"/>兼前诸门交彻之意。以两镜相对，如事、理二门。若 <lb ed="X" n="0227b15"/><lb ed="R007" n="0807b15"/>取相入，辗转成多，则亦喩事事无碍也。珠喩，则唯 <lb ed="X" n="0227b16"/><lb ed="R007" n="0807b16"/>喩融摄无尽。言秦镜者，秦朝有镜，能照人心。故朱 <lb ed="X" n="0227b17"/><lb ed="R007" n="0807b17"/>鐄诗云：西国有秦镜其光世所希照人见肝胆鉴 <lb ed="X" n="0227b18"/><lb ed="R007" n="0807b18"/>物穷幽微。今意取文涉稽古，又取至极之明，故云 <lb ed="X" n="0227b19"/><lb ed="R007" n="0808a01"/>秦镜。谓两镜互照，中置一灯，互相影入，交参无碍 <lb ed="X" n="0227b20"/><lb ed="R007" n="0808a02"/>也。帝珠者，帝释殿网之珠明净，一入多中，多入一 <lb ed="X" n="0227b21"/><lb ed="R007" n="0808a03"/>中，褈褈无尽也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0227b22"/><lb ed="R007" n="0808a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0227b2201">△故得圆至功于顷剋，见<persName>佛</persName>境于尘毛。</p><p xml:id="pX05p0227b2216" cb:place="inline">△诸<persName>佛</persName>心内 <lb ed="X" n="0227b23"/><lb ed="R007" n="0808a05"/>众生，新新作<persName>佛</persName>。众生心中诸<persName>佛</persName>，念念证真。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0227b24"/><lb ed="R007" n="0808a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0227b2401">故得下，第二、成益顿超。于中二：初时、处超，後因、果 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227c" n="0227c"/> <lb ed="X" n="0227c01"/><lb ed="R007" n="0808a07"/>超。今初，言故得至尘毛者，上句时，下句处。时中言 <lb ed="X" n="0227c02"/><lb ed="R007" n="0808a08"/>故得圆至功于顷剋者，犹如上境界融摄微妙，故 <lb ed="X" n="0227c03"/><lb ed="R007" n="0808a09"/>得信解、悟入，有斯顿证。梵行品云：若诸菩萨能与 <lb ed="X" n="0227c04"/><lb ed="R007" n="0808a10"/>如是观行相应，于诸法中不生二解，一切<persName>佛</persName>法疾 <lb ed="X" n="0227c05"/><lb ed="R007" n="0808a11"/>得现前。初发心时，即得阿耨多罗三藐三菩提，知 <lb ed="X" n="0227c06"/><lb ed="R007" n="0808a12"/>一切法即心自性，成就慧身，不由他悟。言顷剋者， <lb ed="X" n="0227c07"/><lb ed="R007" n="0808a13"/>对诸教时、劫反显，可知。见<persName>佛</persName>境于尘毛者，处超也。 <lb ed="X" n="0227c08"/><lb ed="R007" n="0808a14"/>准时中例，亦可云：若与如是观行相应，不待上寻 <lb ed="X" n="0227c09"/><lb ed="R007" n="0808a15"/>弥勒，西访弥陀，即一尘一毛，便见<persName>佛</persName>境。如斯文句， <lb ed="X" n="0227c10"/><lb ed="R007" n="0808a16"/>遍大部中。若要见者，即前融身刹六句中所引文 <lb ed="X" n="0227c11"/><lb ed="R007" n="0808a17"/>是也。二、因、果超者，疏诸<persName>佛</persName>心内至证真者，然因、果 <lb ed="X" n="0227c12"/><lb ed="R007" n="0808a18"/>交彻，義有四句：一、众生全在<persName>佛</persName>心中故，即果门摄 <lb ed="X" n="0227c13"/><lb ed="R007" n="0808b01"/>法无遗。故出现品云：<persName>如来</persName>成正觉时，于其身中普 <lb ed="X" n="0227c14"/><lb ed="R007" n="0808b02"/>见一切众生成正觉，乃至普见一切众生般涅槃。 <lb ed="X" n="0227c15"/><lb ed="R007" n="0808b03"/>又<persName>佛</persName>性论第二<persName>如来</persName>藏品云：一切众生悉在<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0227c16"/><lb ed="R007" n="0808b04"/>智内，故名为藏也。故云诸<persName>佛</persName>心内众生作<persName>佛</persName>也。二、 <lb ed="X" n="0227c17"/><lb ed="R007" n="0808b05"/><persName>佛</persName>全在众生心中故，即因门摄法无遗。故出现品 <lb ed="X" n="0227c18"/><lb ed="R007" n="0808b06"/>云：菩萨应知自心念念常有<persName>佛</persName>成正觉。何以故？诸 <lb ed="X" n="0227c19"/><lb ed="R007" n="0808b07"/><persName>佛</persName><persName>如来</persName>不離此心成正觉故。如自心，一切众生心 <lb ed="X" n="0227c20"/><lb ed="R007" n="0808b08"/>亦复如是，悉有<persName>如来</persName>成<persName>等正觉</persName>也。三、由前生、<persName>佛</persName>互 <lb ed="X" n="0227c21"/><lb ed="R007" n="0808b09"/>相在时，各实非虚，则因果交彻，随一成<persName>佛</persName>，全在二 <lb ed="X" n="0227c22"/><lb ed="R007" n="0808b10"/>心。四、由生全在<persName>佛</persName>，则同<persName>佛</persName>非生；<persName>佛</persName>全在生，则同生 <lb ed="X" n="0227c23"/><lb ed="R007" n="0808b11"/>非<persName>佛</persName>。两相形夺，二位齐融，则无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>。故 <lb ed="X" n="0227c24"/><lb ed="R007" n="0808b12"/>出现品云：譬如虚空，一切世界若成若壞，常无增 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228a" n="0228a"/> <lb ed="X" n="0228a01"/><lb ed="R007" n="0808b13"/>减。何以故？以虚空无生灭故。诸<persName>佛</persName>菩萨亦复如是， <lb ed="X" n="0228a02"/><lb ed="R007" n="0808b14"/>若成正觉、不成正觉，亦无增减。何以故？菩提无相、 <lb ed="X" n="0228a03"/><lb ed="R007" n="0808b15"/>无非相故。<persName>佛</persName>子！假使有人能化作恒河沙等心，一 <lb ed="X" n="0228a04"/><lb ed="R007" n="0808b16"/>一心复化作恒河沙等<persName>佛</persName>，皆无形无相，如是尽恒 <lb ed="X" n="0228a05"/><lb ed="R007" n="0808b17"/>河沙等劫无有休息。<persName>佛</persName>子！于汝意云何？彼人化心 <lb ed="X" n="0228a06"/><lb ed="R007" n="0808b18"/>化作<persName>如来</persName>，凡有幾何？<persName>如来</persName>性起妙德菩萨言：如我 <lb ed="X" n="0228a07"/><lb ed="R007" n="0809a01"/>解于仁所说義，化与不化等无有异，云何问言凡 <lb ed="X" n="0228a08"/><lb ed="R007" n="0809a02"/>有幾何？普贤菩萨言：善哉，善哉！<persName>佛</persName>子！如汝所说，设 <lb ed="X" n="0228a09"/><lb ed="R007" n="0809a03"/>一切众生于一念中悉成正觉，与不成正觉等无 <lb ed="X" n="0228a10"/><lb ed="R007" n="0809a04"/>有异。何以故？菩提无相故。若无有相，则无增减。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0228a11"/><lb ed="R007" n="0809a05"/>子！菩萨摩诃萨应如是知，成<persName>等正觉</persName>同于菩提一 <lb ed="X" n="0228a12"/><lb ed="R007" n="0809a06"/>相无相。释曰：上来但以反复相对，故有四句，而大 <lb ed="X" n="0228a13"/><lb ed="R007" n="0809a07"/>旨不过因果交彻，亦可如文而见也。但众生成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0228a14"/><lb ed="R007" n="0809a08"/>之義，难以忍可于心，略为问答。问：此中成<persName>佛</persName>，为约 <lb ed="X" n="0228a15"/><lb ed="R007" n="0809a09"/>事成？为约理成？若约事成，云何同性故？若约理成， <lb ed="X" n="0228a16"/><lb ed="R007" n="0809a10"/>云何成正觉、入涅槃耶？答：此是花严大节，若不对 <lb ed="X" n="0228a17"/><lb ed="R007" n="0809a11"/>诸宗，难以取解。今约五乘及五教而辨浅深。然诸 <lb ed="X" n="0228a18"/><lb ed="R007" n="0809a12"/>众生，若于人、天教中观之，具足人、法二我；若于小 <lb ed="X" n="0228a19"/><lb ed="R007" n="0809a13"/>乘教中观之，但是五蕴实法，本来无我。若大乘始 <lb ed="X" n="0228a20"/><lb ed="R007" n="0809a14"/>教，法相宗则说唯识所现；若无相宗，则说幻有即 <lb ed="X" n="0228a21"/><lb ed="R007" n="0809a15"/>空，人、法俱遣。若大乘终教，唯<persName>如来</persName>藏具恒沙性德， <lb ed="X" n="0228a22"/><lb ed="R007" n="0809a16"/>故众生即在缠法身。法身、众生，義一名异，犹據理 <lb ed="X" n="0228a23"/><lb ed="R007" n="0809a17"/>说。若大乘顿教，则相本自尽，性本自现，不可说言 <lb ed="X" n="0228a24"/><lb ed="R007" n="0809a18"/>成<persName>佛</persName>、不成<persName>佛</persName>等。若依此宗，花严旧来成正觉亦涅 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228b" n="0228b"/> <lb ed="X" n="0228b01"/><lb ed="R007" n="0809b01"/>槃竟，非约同体，此成即是彼成也。难曰：若尔，何故 <lb ed="X" n="0228b02"/><lb ed="R007" n="0809b02"/>现有众生，非即<persName>佛</persName>耶？答：若就众生位看者，尙不见 <lb ed="X" n="0228b03"/><lb ed="R007" n="0809b03"/>唯心即空，安见圆教中事？如人迷东为西，正执西 <lb ed="X" n="0228b04"/><lb ed="R007" n="0809b04"/>故。若诸情顿破，则法界圆现，无不<anchor xml:id="nkr_note_add_0228b0401" n="0228b0401"/><anchor xml:id="beg0228b0401" n="0228b0401"/>已<anchor xml:id="end0228b0401"/>成，犹彼悟人， <lb ed="X" n="0228b05"/><lb ed="R007" n="0809b05"/>西处全东。又难：若尔，诸<persName>佛</persName>何以更化？答：众生不如 <lb ed="X" n="0228b06"/><lb ed="R007" n="0809b06"/>是知，所以须化。如是化者，为究竟化；如是化者，无 <lb ed="X" n="0228b07"/><lb ed="R007" n="0809b07"/>不化时。故下结云：大悲相续，救度众生。五教不同， <lb ed="X" n="0228b08"/><lb ed="R007" n="0809b08"/>皆圣言量，不可将教就情识说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0228b09"/><lb ed="R007" n="0809b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0228b0901">△一字法门，海墨书而不尽；一毫之善，空界尽而无穷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0228b10"/><lb ed="R007" n="0809b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0228b1001">三、诠旨圆融。疏：一字法门至无穷者，上句诠，下句 <lb ed="X" n="0228b11"/><lb ed="R007" n="0809b11"/>旨。诠者，即善财所遇第三善友海雲比丘云：我从 <lb ed="X" n="0228b12"/><lb ed="R007" n="0809b12"/>彼<persName>佛</persName>得此普眼法门，受持，读诵，忆念，思惟。假使有 <lb ed="X" n="0228b13"/><lb ed="R007" n="0809b13"/>人以大海量墨，须弥聚笔，书此无尽廣大海藏普 <lb ed="X" n="0228b14"/><lb ed="R007" n="0809b14"/>眼法门，一品中一门，一门中一法，一法中一義，一 <lb ed="X" n="0228b15"/><lb ed="R007" n="0809b15"/>義中一句，乃至少分，尙不可得，何况尽能具足书 <lb ed="X" n="0228b16"/><lb ed="R007" n="0809b16"/>写？释曰：乃至少分者，即一字也。以能诠一字，全即 <lb ed="X" n="0228b17"/><lb ed="R007" n="0809b17"/>所诠法界，故即无尽。不同诸宗，能诠定非所诠也。 <lb ed="X" n="0228b18"/><lb ed="R007" n="0809b18"/>一毫之善，空界尽而无穷者，即十种行愿，皆结云： <lb ed="X" n="0228b19"/><lb ed="R007" n="0810a01"/>如虚空界无有尽等。如初礼<persName>佛</persName>行愿，结云：以虚空 <lb ed="X" n="0228b20"/><lb ed="R007" n="0810a02"/>界不可尽故，我此礼敬无有穷尽。馀九例然也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0228b21"/><lb ed="R007" n="0810a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0228b2101">△语其定也。冥一如于无心，即万动而恒寂。</p><p xml:id="pX05p0228b2118" cb:place="inline">△海湛 <lb ed="X" n="0228b22"/><lb ed="R007" n="0810a04"/>真智光含性空</p><p xml:id="pX05p0228b2207" cb:place="inline">△星罗法身影落心水。</p><p xml:id="pX05p0228b2216" cb:place="inline">△圆音非扣 <lb ed="X" n="0228b23"/><lb ed="R007" n="0810a05"/>而长演，果海離念而心传。</p><p xml:id="pX05p0228b2311" cb:place="inline">△万行亡照而齐修渐顿 <lb ed="X" n="0228b24"/><lb ed="R007" n="0810a06"/>无碍而双入。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228c" n="0228c"/> <lb ed="X" n="0228c01"/><lb ed="R007" n="0810a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0228c0101">四、说仪深奥者，文中有五：一、明至定，二、明妙智，三、 <lb ed="X" n="0228c02"/><lb ed="R007" n="0810a08"/>明真身，四、明说本，五、明修证。今初，疏语其定也至 <lb ed="X" n="0228c03"/><lb ed="R007" n="0810a09"/>恒寂，科云：至定者，即慧之定也。夫定有多种，或邪， <lb ed="X" n="0228c04"/><lb ed="R007" n="0810a10"/>或正，大乘、小乘，有漏、无漏，有慧、无慧。今且随要而 <lb ed="X" n="0228c05"/><lb ed="R007" n="0810a11"/>说，总有二种：一、事，二、理。如遗教经云：制之一处，无 <lb ed="X" n="0228c06"/><lb ed="R007" n="0810a12"/>事不办。即事定也。起信论云：皆观心性，契理不动。 <lb ed="X" n="0228c07"/><lb ed="R007" n="0810a13"/>即理定也。故诸经论中，或单说事定，或偏说理定。 <lb ed="X" n="0228c08"/><lb ed="R007" n="0810a14"/>学者随执一文，引據互斥。若此宗，必须二俱无碍。 <lb ed="X" n="0228c09"/><lb ed="R007" n="0810a15"/>又必即定即慧，谓禅非智，无以穷其寂；智非禅，无 <lb ed="X" n="0228c10"/><lb ed="R007" n="0810a16"/>以深其照。禅宗七祖云：即体之用自知，即知之体 <lb ed="X" n="0228c11"/><lb ed="R007" n="0810a17"/>自寂。故次明真智。今云冥一如者，能冥是慧，无心 <lb ed="X" n="0228c12"/><lb ed="R007" n="0810a18"/>是定，即契合本源，而无能契。于事于理，无分别心， <lb ed="X" n="0228c13"/><lb ed="R007" n="0810b01"/>亦非无记。但不计有与不有，空与不空，一切皆不 <lb ed="X" n="0228c14"/><lb ed="R007" n="0810b02"/>可，不可亦不可。此语亦不受泯绝，无寄于万种纷 <lb ed="X" n="0228c15"/><lb ed="R007" n="0810b03"/>动之法，本来自寂。何者？以心生故，一切法生；心若 <lb ed="X" n="0228c16"/><lb ed="R007" n="0810b04"/>不生，法即本寂。法花经云：诸法从本来常自寂灭 <lb ed="X" n="0228c17"/><lb ed="R007" n="0810b05"/>相如在梦中妄见百千万众及乎觉悟本来空寂。 <lb ed="X" n="0228c18"/><lb ed="R007" n="0810b06"/>是知法生灭者，由心生灭。起信论云：心生，则种种 <lb ed="X" n="0228c19"/><lb ed="R007" n="0810b07"/>法生；心灭，则种种法灭。今意明心但不生，体亦非 <lb ed="X" n="0228c20"/><lb ed="R007" n="0810b08"/>灭，故诸万动本来自寂，无生灭也。二、明妙智者，疏 <lb ed="X" n="0228c21"/><lb ed="R007" n="0810b09"/>海湛真智，光含性空，即定之智，故云妙也。大疏云： <lb ed="X" n="0228c22"/><lb ed="R007" n="0810b10"/>湛智海之澄波，虚含万象。与此大同，而有两异：一 <lb ed="X" n="0228c23"/><lb ed="R007" n="0810b11"/>则彼约定门，此约智门；二则彼含万象，此含性空。 <lb ed="X" n="0228c24"/><lb ed="R007" n="0810b12"/>以定是海印三昧，故含万象。万象即海中所现之 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229a" n="0229a"/> <lb ed="X" n="0229a01"/><lb ed="R007" n="0810b13"/>印文。法、合，可知。智门无分别智，契合真性，故含性 <lb ed="X" n="0229a02"/><lb ed="R007" n="0810b14"/>空。性空即所证之理，理即境也。摄境归智，故云含 <lb ed="X" n="0229a03"/><lb ed="R007" n="0810b15"/>也。文中两句，皆有法、喩。如海波浪澄渟，湛然不动； <lb ed="X" n="0229a04"/><lb ed="R007" n="0810b16"/>空无雲翳，廓尔淸虚。大海傍无边涯，连天一色；空 <lb ed="X" n="0229a05"/><lb ed="R007" n="0810b17"/>彻海底，海含空天。由海虚明，故含空；由空明朗，故 <lb ed="X" n="0229a06"/><lb ed="R007" n="0810b18"/>入海。以况真智识念不生，寂然不动；性无尘境，廓 <lb ed="X" n="0229a07"/><lb ed="R007" n="0811a01"/>尔空寂。大智横无边涯，含性一味；性彻智体，智含 <lb ed="X" n="0229a08"/><lb ed="R007" n="0811a02"/>空性。由智净明，故含性；由性空寂，故入智。法、喩一 <lb ed="X" n="0229a09"/><lb ed="R007" n="0811a03"/>一相对，昭然可见。如肇论说：古师云：无心于万物 <lb ed="X" n="0229a10"/><lb ed="R007" n="0811a04"/>万物未尝无。此则心净物存，物不能入心；如天有 <lb ed="X" n="0229a11"/><lb ed="R007" n="0811a05"/>雲雾，天不能入海。故肇公判云：失在于物虚。三、明 <lb ed="X" n="0229a12"/><lb ed="R007" n="0811a06"/>真身。疏星罗法身，影落心、水者。由前理、智冥合，故 <lb ed="X" n="0229a13"/><lb ed="R007" n="0811a07"/>得一切诸法无非法身。十方世界众生有发菩提 <lb ed="X" n="0229a14"/><lb ed="R007" n="0811a08"/>心，心识净者，无不应现，而为说法。如秋天空朗，罗 <lb ed="X" n="0229a15"/><lb ed="R007" n="0811a09"/>列星辰；万器百川，不分而遍。晴空列宿，以喩法身； <lb ed="X" n="0229a16"/><lb ed="R007" n="0811a10"/>净水澄川，以喩機感。法、喩对合，理亦昭然。故大经 <lb ed="X" n="0229a17"/><lb ed="R007" n="0811a11"/>云：菩萨淸凉月遊于毕竟空众生心水净菩提影 <lb ed="X" n="0229a18"/><lb ed="R007" n="0811a12"/>现中。但彼以月喩菩萨，此将星喩法身。馀義同也。 <lb ed="X" n="0229a19"/><lb ed="R007" n="0811a13"/>然应、感相对，亦有四句：一、一星入一器中水，如一 <lb ed="X" n="0229a20"/><lb ed="R007" n="0811a14"/><persName>佛</persName>应一众生；二、一星入一切器中水，如一<persName>佛</persName>应一 <lb ed="X" n="0229a21"/><lb ed="R007" n="0811a15"/>切众生；三、一切星入一器中水；四、一切星入一切 <lb ed="X" n="0229a22"/><lb ed="R007" n="0811a16"/>器中水。二、三句生、<persName>佛</persName>相对。一、多之数，可知。下文云： <lb ed="X" n="0229a23"/><lb ed="R007" n="0811a17"/>于一<persName>佛</persName>前见不可说尘数身，一一身礼不可说尘 <lb ed="X" n="0229a24"/><lb ed="R007" n="0811a18"/>数<persName>佛</persName>。即是此第二、第三句。大疏云：皎性空之满月， <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229b" n="0229b"/> <lb ed="X" n="0229b01"/><lb ed="R007" n="0811b01"/>顿落百川。但得一、二两句，缺于三、四，以月唯一也。 <lb ed="X" n="0229b02"/><lb ed="R007" n="0811b02"/>此取星喩，義则备矣。四、明说本者，疏圆音非扣至 <lb ed="X" n="0229b03"/><lb ed="R007" n="0811b03"/>心传者，圆音者，一音中具一切音，一切音即一音， <lb ed="X" n="0229b04"/><lb ed="R007" n="0811b04"/>或一音应一切音，皆圆音出现。品有十喩，喩<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0229b05"/><lb ed="R007" n="0811b05"/>圆音。言十喩者，一、劫尽唱声喩，喩声无主。如彼经 <lb ed="X" n="0229b06"/><lb ed="R007" n="0811b06"/>说：譬如世界壞时，无主，无作，法尔而出四种音声。 <lb ed="X" n="0229b07"/><lb ed="R007" n="0811b07"/>如于欲界出如是声：汝等当知：初禅安乐，離诸欲 <lb ed="X" n="0229b08"/><lb ed="R007" n="0811b08"/>恶，超过欲界。众生闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b0801" n="0229b0801"/><anchor xml:id="beg0229b0801" n="0229b0801"/>已<anchor xml:id="end0229b0801"/>，自然而得成就初禅，捨欲 <lb ed="X" n="0229b09"/><lb ed="R007" n="0811b09"/>界身，生于梵天。乃至第四于第三禅出如是声：四 <lb ed="X" n="0229b10"/><lb ed="R007" n="0811b10"/>禅寂静，超遍净天。闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b1001" n="0229b1001"/><anchor xml:id="beg0229b1001" n="0229b1001"/>已<anchor xml:id="end0229b1001"/>，自然成就生彼。如是皆从 <lb ed="X" n="0229b11"/><lb ed="R007" n="0811b11"/>众生善根所生。<persName>佛</persName>音亦尔，无主，无作，从<persName>佛</persName>功德出 <lb ed="X" n="0229b12"/><lb ed="R007" n="0811b12"/>四种声，谓示众生，若令修人、天行。乃至第四超过 <lb ed="X" n="0229b13"/><lb ed="R007" n="0811b13"/>二乘，说无上道。然无有主、宰，故曰圆音。二、响声随 <lb ed="X" n="0229b14"/><lb ed="R007" n="0811b14"/>缘喩，喩声无主。经说：譬如呼响，因于谷出，及音声 <lb ed="X" n="0229b15"/><lb ed="R007" n="0811b15"/>起，无有形状，不可睹见，但随缘应。<persName>佛</persName>音亦尔，但随 <lb ed="X" n="0229b16"/><lb ed="R007" n="0811b16"/>众生欲解缘出，其性究竟，无言，无示，不可宣说。三、 <lb ed="X" n="0229b17"/><lb ed="R007" n="0811b17"/>天鼓开觉喩，喩无主，无作，无断，遍入一切。经说：譬 <lb ed="X" n="0229b18"/><lb ed="R007" n="0811b18"/>如诸天有大法鼓，名为觉悟，无主、无作、无起、无灭。 <lb ed="X" n="0229b19"/><lb ed="R007" n="0812a01"/>若天放逸，空中发声告言：汝知一切无常、虚妄、变 <lb ed="X" n="0229b20"/><lb ed="R007" n="0812a02"/>壞，勿生恋著。若放逸者，後悔无及。诸天闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b2001" n="0229b2001"/><anchor xml:id="beg0229b2001" n="0229b2001"/>已<anchor xml:id="end0229b2001"/>，皆悉 <lb ed="X" n="0229b21"/><lb ed="R007" n="0812a03"/>忧惧，请法行道，皆得安乐。<persName>佛</persName>音亦尔，不住方所，无 <lb ed="X" n="0229b22"/><lb ed="R007" n="0812a04"/>有言说，而能演出无功用声，遍于法界，警悟群有。 <lb ed="X" n="0229b23"/><lb ed="R007" n="0812a05"/>四、天女妙声喩，喩随声信解。经说：譬如善口天女 <lb ed="X" n="0229b24"/><lb ed="R007" n="0812a06"/>出一妙音，则与百千种乐相应，一一复有百千音 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229c" n="0229c"/> <lb ed="X" n="0229c01"/><lb ed="R007" n="0812a07"/>声。<persName>佛</persName>音亦尔，于一音中出无量声，随众生心欲，各 <lb ed="X" n="0229c02"/><lb ed="R007" n="0812a08"/>生意解。五、梵声及众喩，喩化不失时。经说：譬如大 <lb ed="X" n="0229c03"/><lb ed="R007" n="0812a09"/>梵住于梵宫，出梵音声，梵众皆闻，而谓一一皆同 <lb ed="X" n="0229c04"/><lb ed="R007" n="0812a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0229c0401" n="0229c0401"/><anchor xml:id="beg0229c0401" n="0229c0401"/>己<anchor xml:id="end0229c0401"/>语，然不出众外。<persName>佛</persName>音亦尔，众会皆闻，皆谓同其 <lb ed="X" n="0229c05"/><lb ed="R007" n="0812a11"/>语，而根未熟之所不闻。六、众水一味喩，喩无曲。经 <lb ed="X" n="0229c06"/><lb ed="R007" n="0812a12"/>说：譬如众水皆同一味，随器异故，水有差别。水无 <lb ed="X" n="0229c07"/><lb ed="R007" n="0812a13"/>念虑，亦无分别。<persName>佛</persName>音亦尔，一解脱味，随根差别。七、 <lb ed="X" n="0229c08"/><lb ed="R007" n="0812a14"/>降雨滋荣喩，喩称根。经说：譬如<name role="" type="person">阿那婆达多龙王</name> <lb ed="X" n="0229c09"/><lb ed="R007" n="0812a15"/>兴大密雲，遍<name role="" type="person">阎浮提</name>，普注甘雨，百穀苗稼皆得生 <lb ed="X" n="0229c10"/><lb ed="R007" n="0812a16"/>长，江河泉池一切盈满。其水不从龙身心出，而能 <lb ed="X" n="0229c11"/><lb ed="R007" n="0812a17"/>种种饶益众生。<persName>佛</persName>音亦尔，兴慈普遍，雨甘露法，令 <lb ed="X" n="0229c12"/><lb ed="R007" n="0812a18"/>众欢喜，增长善法，满足诸乘，不来不出，饶益一切。 <lb ed="X" n="0229c13"/><lb ed="R007" n="0812b01"/>八、渐降成熟喩，喩无迟速。经说：譬如<name role="" type="person">摩那斯龙王</name> <lb ed="X" n="0229c14"/><lb ed="R007" n="0812b02"/>将欲降雨，未便即降，先起大雲，弥覆虚空，凝停七 <lb ed="X" n="0229c15"/><lb ed="R007" n="0812b03"/>日，待诸众生作务究竟，过<anchor xml:id="nkr_note_add_0229c1501" n="0229c1501"/><anchor xml:id="beg0229c1501" n="0229c1501"/>已<anchor xml:id="end0229c1501"/>渐降，普润大地。<persName>佛</persName>音 <lb ed="X" n="0229c16"/><lb ed="R007" n="0812b04"/>亦尔，先兴法雲，成熟众生，待根熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0229c1601" n="0229c1601"/><anchor xml:id="beg0229c1601" n="0229c1601"/>已<anchor xml:id="end0229c1601"/>，然後普降，令 <lb ed="X" n="0229c17"/><lb ed="R007" n="0812b05"/>其满足无上法味。九、降霔难思喩。喩虽差别，同一 <lb ed="X" n="0229c18"/><lb ed="R007" n="0812b06"/>性故。经说：譬如海中大莊严龙王，于大海中，降百 <lb ed="X" n="0229c19"/><lb ed="R007" n="0812b07"/>千种莊严雨，而水无差别，龙难思力，令其莊严。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0229c20"/><lb ed="R007" n="0812b08"/>音亦尔，无所分别，或以十音、百音、千音、八万四千 <lb ed="X" n="0229c21"/><lb ed="R007" n="0812b09"/>音、无量音等，各别说法，随众生根，皆令欢喜。十、遍 <lb ed="X" n="0229c22"/><lb ed="R007" n="0812b10"/>降种种喩。喩其普遍。经说：譬如<name role="" type="person">娑竭罗龙</name>王，欲现 <lb ed="X" n="0229c23"/><lb ed="R007" n="0812b11"/>自在力，饶益众生，咸令欢喜，兴雲弥覆，色相多般， <lb ed="X" n="0229c24"/><lb ed="R007" n="0812b12"/>或白或红，若干差别，出众电光，四天下中，雨种种 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230a" n="0230a"/> <lb ed="X" n="0230a01"/><lb ed="R007" n="0812b13"/>雨，龙心平等，无有彼此，但随善根异，而有差别。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0230a02"/><lb ed="R007" n="0812b14"/>音亦尔，欲以法化，先布身雲，弥满法界，随其乐欲， <lb ed="X" n="0230a03"/><lb ed="R007" n="0812b15"/>为现不同，振大法雷，雨众法雨。具斯十義，故曰圆 <lb ed="X" n="0230a04"/><lb ed="R007" n="0812b16"/>音也。言非扣而长演者，则常说、遍说，不待機请也。 <lb ed="X" n="0230a05"/><lb ed="R007" n="0812b17"/>如下教起十因中，第一、法尔中辨。言果海離念而 <lb ed="X" n="0230a06"/><lb ed="R007" n="0812b18"/>心传者，果海離念，则非情识所解，既绝所解，则言 <lb ed="X" n="0230a07"/><lb ed="R007" n="0813a01"/>之不及，须亡言得意，得意即是心传。故别行十地 <lb ed="X" n="0230a08"/><lb ed="R007" n="0813a02"/>经云：我今说一分。论释云：十地有二分：一、因分，二、 <lb ed="X" n="0230a09"/><lb ed="R007" n="0813a03"/>果分。以果分不可说，但寄因分以明，故云一分。今 <lb ed="X" n="0230a10"/><lb ed="R007" n="0813a04"/>言心传，即传说不及者，果分也。亦即楞伽宗、说二 <lb ed="X" n="0230a11"/><lb ed="R007" n="0813a05"/>通中宗、通也。二通之義下，立宗中辨。亦即达摩无 <lb ed="X" n="0230a12"/><lb ed="R007" n="0813a06"/>念为宗，以心传心，不立文字之義也。故禅经序云： <lb ed="X" n="0230a13"/><lb ed="R007" n="0813a07"/>禅定之门，此是阿难曲承旨诏。若遇非其人，则幽 <lb ed="X" n="0230a14"/><lb ed="R007" n="0813a08"/>关莫闢，罕窥其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>庭；若得意忘言，则途中授与等。斯 <lb ed="X" n="0230a15"/><lb ed="R007" n="0813a09"/>则句句言说而无说，念念智契而无契。无说无契 <lb ed="X" n="0230a16"/><lb ed="R007" n="0813a10"/>者，常说常契也。五、明修证者。疏：万行亡照至双入。 <lb ed="X" n="0230a17"/><lb ed="R007" n="0813a11"/>上句修，下句证。言亡照者，有二意：一、亡，则都息万 <lb ed="X" n="0230a18"/><lb ed="R007" n="0813a12"/>缘为定也；照，则照真觉妄为慧也。此同古德说无 <lb ed="X" n="0230a19"/><lb ed="R007" n="0813a13"/>作戒、定、慧。彼云：无妄心是定，知无妄心是慧，妄心 <lb ed="X" n="0230a20"/><lb ed="R007" n="0813a14"/>不起是戒。亦同蜀中金禅师无忆是戒，无念是定， <lb ed="X" n="0230a21"/><lb ed="R007" n="0813a15"/>莫忘是慧。今云亡者，即彼无忆无念之戒、定也；今 <lb ed="X" n="0230a22"/><lb ed="R007" n="0813a16"/>云照者，即彼莫忘之慧。然皆是对治方便，未为称 <lb ed="X" n="0230a23"/><lb ed="R007" n="0813a17"/>性之修也。二者、照亦都不当情，为亡照也。照尙须 <lb ed="X" n="0230a24"/><lb ed="R007" n="0813a18"/>亡，况于识念？然其本性灵知不昧，故非断灭。即荷 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230b" n="0230b"/> <lb ed="X" n="0230b01"/><lb ed="R007" n="0813b01"/>泽大师说空寂照为自性戒、定、慧之意也。故疏主 <lb ed="X" n="0230b02"/><lb ed="R007" n="0813b02"/>答顺宗皇帝心要云：无心于亡照，则万虑都捐；任 <lb ed="X" n="0230b03"/><lb ed="R007" n="0813b03"/>运以寂知，则众行爰起。放旷任其去住，静鉴见其 <lb ed="X" n="0230b04"/><lb ed="R007" n="0813b04"/>源流，语默不失玄微，动静毕称法界。皆万行亡照 <lb ed="X" n="0230b05"/><lb ed="R007" n="0813b05"/>而齐修之意也。亦同起信，性无悭吝，顺本性故，修 <lb ed="X" n="0230b06"/><lb ed="R007" n="0813b06"/>行檀波罗蜜；乃至性離愚痴，随顺修行般若等也。 <lb ed="X" n="0230b07"/><lb ed="R007" n="0813b07"/>言渐、顿无碍而双入者，先通释渐、顿、偏、圆，後正消 <lb ed="X" n="0230b08"/><lb ed="R007" n="0813b08"/>疏意。初中法相宗云：从小入大为渐，直从大乘发 <lb ed="X" n="0230b09"/><lb ed="R007" n="0813b09"/>心为顿。今则不然，即以法相宗行位，地前伏惑，登 <lb ed="X" n="0230b10"/><lb ed="R007" n="0813b10"/>地断惑，分证真如，乃至等觉後心，金刚喩定，解脱 <lb ed="X" n="0230b11"/><lb ed="R007" n="0813b11"/>道中方始妙觉圆明为渐也。无相宗一向不说地 <lb ed="X" n="0230b12"/><lb ed="R007" n="0813b12"/>位，如四卷楞伽第四卷中文云：十地则初地，初则 <lb ed="X" n="0230b13"/><lb ed="R007" n="0813b13"/>为八地，第九则为七，七亦复为八，第二为第三，第 <lb ed="X" n="0230b14"/><lb ed="R007" n="0813b14"/>四为第五，第三为第六，无所有何次也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0230b1401" n="0230b1401"/><anchor xml:id="beg0230b1401" n="0230b1401"/>已<anchor xml:id="end0230b1401"/>上幷是 <lb ed="X" n="0230b15"/><lb ed="R007" n="0813b15"/>彼经文如此超间，意显圆融之行，不依行布位次。 <lb ed="X" n="0230b16"/><lb ed="R007" n="0813b16"/>又禅宗看净拂尘，及诸家调伏心法，皆为渐也。或 <lb ed="X" n="0230b17"/><lb ed="R007" n="0813b17"/>说贪嗔即是道，擧动无非<persName>佛</persName>，无证无修，皆为顿也。 <lb ed="X" n="0230b18"/><lb ed="R007" n="0813b18"/>然如上等文，各是一门之意，幷非称性圆证圆修 <lb ed="X" n="0230b19"/><lb ed="R007" n="0814a01"/>也。今既圆宗直谈真界，则非渐非顿；随缘修证，则 <lb ed="X" n="0230b20"/><lb ed="R007" n="0814a02"/>具渐具顿。如经云：初发心时，即得阿耨菩提。然始 <lb ed="X" n="0230b21"/><lb ed="R007" n="0814a03"/>从十住十行，乃至等觉妙觉，不壞行位，故具渐顿 <lb ed="X" n="0230b22"/><lb ed="R007" n="0814a04"/>也。禅门悟即刹那而登妙觉，一悟之後，念念相应， <lb ed="X" n="0230b23"/><lb ed="R007" n="0814a05"/>习气唯微，本智唯莹，具渐顿也。故荷泽大师开示 <lb ed="X" n="0230b24"/><lb ed="R007" n="0814a06"/>顿悟渐修，为圆妙也。後消疏意者，然随缘说有凡 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230c" n="0230c"/> <lb ed="X" n="0230c01"/><lb ed="R007" n="0814a07"/>圣迷悟，故言渐顿。缘起无性，擧体但是真源，故云 <lb ed="X" n="0230c02"/><lb ed="R007" n="0814a08"/>渐顿。无碍即由无碍，而渐顿冥契妙极，故云双入。 <lb ed="X" n="0230c03"/><lb ed="R007" n="0814a09"/>问：據上所说，即先顿後渐。一念顿悟，而长时渐修， <lb ed="X" n="0230c04"/><lb ed="R007" n="0814a10"/>如何得成双入？答：一念悟时，即離染著，便是修行。 <lb ed="X" n="0230c05"/><lb ed="R007" n="0814a11"/>一悟永悟，尽未来际，而无间断。修亦念念相应，而 <lb ed="X" n="0230c06"/><lb ed="R007" n="0814a12"/>无休息。故始终相收，皆名双入。又问：此句是证，何 <lb ed="X" n="0230c07"/><lb ed="R007" n="0814a13"/>故兼修说耶？答：上句是证之修，故云亡照。此句是 <lb ed="X" n="0230c08"/><lb ed="R007" n="0814a14"/>修之证，故云渐顿。又无碍无相，修证皆妙，故云双 <lb ed="X" n="0230c09"/><lb ed="R007" n="0814a15"/>入也。所以四十二位，位位成<persName>佛</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0230c10"/><lb ed="R007" n="0814a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0230c1001">△虽四心被廣，八难顿超。</p><p xml:id="pX05p0230c1011" cb:place="inline">△而一极唱高，二乘绝听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0230c11"/><lb ed="R007" n="0814a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0230c1101">第五、约器明非器不测者，疏虽四心被廣至绝听 <lb ed="X" n="0230c12"/><lb ed="R007" n="0814a18"/>者，初二句约器也。上句应，下句感。言四心被廣者， <lb ed="X" n="0230c13"/><lb ed="R007" n="0814b01"/>四心即是四无量心，亦名四平等心，谓慈、悲、喜、捨。 <lb ed="X" n="0230c14"/><lb ed="R007" n="0814b02"/>缘境宽多，名为无量。俱舍二十九云：无量有情为 <lb ed="X" n="0230c15"/><lb ed="R007" n="0814b03"/>所缘故。又有二義：一、引无量福故，二、感无量果故。 <lb ed="X" n="0230c16"/><lb ed="R007" n="0814b04"/>名为无量也。依杂心中有其二种：一、大，二、小。大无 <lb ed="X" n="0230c17"/><lb ed="R007" n="0814b05"/>量者，唯<persName>佛</persName>所得体，即後得智，是平等智，故一向无 <lb ed="X" n="0230c18"/><lb ed="R007" n="0814b06"/>漏。二、小无量者，慈、悲即无嗔，喜即喜受，捨无贪性， <lb ed="X" n="0230c19"/><lb ed="R007" n="0814b07"/>与俱舍同。故彼颂云：慈悲无嗔性喜捨无贪欲。若 <lb ed="X" n="0230c20"/><lb ed="R007" n="0814b08"/>依成实论，大、小皆以智慧为性。故彼论云：以智慧 <lb ed="X" n="0230c21"/><lb ed="R007" n="0814b09"/>心、利益心、淸净不浊心，名慈、悲、喜、捨。又以四心等 <lb ed="X" n="0230c22"/><lb ed="R007" n="0814b10"/>行无偏，故名四平等。又此四心皆具三缘，谓众生 <lb ed="X" n="0230c23"/><lb ed="R007" n="0814b11"/>缘、法缘、无缘。今略明慈心三，馀可准知。此有三義 <lb ed="X" n="0230c24"/><lb ed="R007" n="0814b12"/>解：第一、直就化益解。如涅槃云：缘诸众生欲与其 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231a" n="0231a"/> <lb ed="X" n="0231a01"/><lb ed="R007" n="0814b13"/>乐，名众生缘；缘诸众生所需之物而施与之，是名 <lb ed="X" n="0231a02"/><lb ed="R007" n="0814b14"/>法缘；缘<persName>如来</persName>者，名曰无缘。第二、化益观入分别解： <lb ed="X" n="0231a03"/><lb ed="R007" n="0814b15"/>缘诸众生欲与其乐，名众生缘；缘其一切化众生 <lb ed="X" n="0231a04"/><lb ed="R007" n="0814b16"/>法，名为法缘<note place="inline">此二化益</note>；缘法空寂，名为无缘<note place="inline">此一观入</note>。第三、 <lb ed="X" n="0231a05"/><lb ed="R007" n="0814b17"/>还就化益观入分别解：缘生与乐，名众生缘<note place="inline">此一化益</note>； <lb ed="X" n="0231a06"/><lb ed="R007" n="0814b18"/>缘众生无我，但是因缘五阴法数，名曰法缘；观彼 <lb ed="X" n="0231a07"/><lb ed="R007" n="0815a01"/>阴空，名曰无缘<note place="inline">此二观入</note>。又有一解：一、生缘，缘于众生， <lb ed="X" n="0231a08"/><lb ed="R007" n="0815a02"/>犹如父母、妻子、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>亲属。二、法缘，缘于众生，但是缘生。 <lb ed="X" n="0231a09"/><lb ed="R007" n="0815a03"/>三、无缘，不住法相及众生相。四心皆有此三，廣如 <lb ed="X" n="0231a10"/><lb ed="R007" n="0815a04"/>涅槃梵行品中说也。言八难顿超者，宿闻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>圆成金 <lb ed="X" n="0231a11"/><lb ed="R007" n="0815a05"/>刚种，今生再闻，不拣凡圣，必亦能入。以对下二乘 <lb ed="X" n="0231a12"/><lb ed="R007" n="0815a06"/>多劫不闻此法、未发此心故，虽修行证果，亦不能 <lb ed="X" n="0231a13"/><lb ed="R007" n="0815a07"/>入也。若准诸说，八难障于圣道。今明以圆教力故， <lb ed="X" n="0231a14"/><lb ed="R007" n="0815a08"/>障难之凡尙入，况无难之凡耶？况贤圣耶？即以此 <lb ed="X" n="0231a15"/><lb ed="R007" n="0815a09"/>经功力，超于诸教，昭然可见。言八难者：一、地狱，二、 <lb ed="X" n="0231a16"/><lb ed="R007" n="0815a10"/>饿鬼，三、畜牲，四、北洲，五、盲聋瘖<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a1601" n="0231a1601"/><anchor xml:id="beg0231a1601" n="0231a1601"/>哑，<anchor xml:id="end0231a1601"/>六、<persName>佛</persName>前<persName>佛</persName>後。此 <lb ed="X" n="0231a17"/><lb ed="R007" n="0815a11"/>是古说，若唐三藏新译云：法前法後，後解勝也。七、 <lb ed="X" n="0231a18"/><lb ed="R007" n="0815a12"/>世智辩聪，八、长寿天。故论云：三涂北长寿，前後辩 <lb ed="X" n="0231a19"/><lb ed="R007" n="0815a13"/>聪根。此八名难者，以不堪受教，难入<persName>佛</persName>法中，故名 <lb ed="X" n="0231a20"/><lb ed="R007" n="0815a14"/>之为难。又准教中，有摧八难法，令发正愿，不堕彼 <lb ed="X" n="0231a21"/><lb ed="R007" n="0815a15"/>中。说有四轮，能摧八难：第一、愿生中国轮，能摧五 <lb ed="X" n="0231a22"/><lb ed="R007" n="0815a16"/>难。但如法持戒，用心求生中国。若得生<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a2201" n="0231a2201"/><anchor xml:id="beg0231a2201" n="0231a2201"/>已<anchor xml:id="end0231a2201"/>，即便超 <lb ed="X" n="0231a23"/><lb ed="R007" n="0815a17"/>却地狱、饿鬼、畜牲、北洲及无想天也。第二、愿値善 <lb ed="X" n="0231a24"/><lb ed="R007" n="0815a18"/>友轮。若得逢善知识，及蒙教导，听闻正法，即是摧 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231b" n="0231b"/> <lb ed="X" n="0231b01"/><lb ed="R007" n="0815b01"/>却法前法後难也。上至诸<persName>佛</persName>，下及凡夫，解<persName>佛</persName>法者， <lb ed="X" n="0231b02"/><lb ed="R007" n="0815b02"/>于我有益，总名善友也。第三、能发正愿轮，摧却世 <lb ed="X" n="0231b03"/><lb ed="R007" n="0815b03"/>智辩聪难。谓若于三宝中，起深信乐，常发正愿，世 <lb ed="X" n="0231b04"/><lb ed="R007" n="0815b04"/>世相续，即能摧却世智辩聪难也。第四种诸善根 <lb ed="X" n="0231b05"/><lb ed="R007" n="0815b05"/>轮，能摧生盲生聋等诸根不具难。若能依<persName>佛</persName>正法 <lb ed="X" n="0231b06"/><lb ed="R007" n="0815b06"/>修行用心，当来感得身相诸根具足，便是摧却诸 <lb ed="X" n="0231b07"/><lb ed="R007" n="0815b07"/>根不具难也。所以颂云：善处摧前五，値愿植馀三。 <lb ed="X" n="0231b08"/><lb ed="R007" n="0815b08"/>即是四轮能摧八难也。此八难，有情不能入<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0231b09"/><lb ed="R007" n="0815b09"/>中来，诸经论中无不此说也。若约花严圆教之力， <lb ed="X" n="0231b10"/><lb ed="R007" n="0815b10"/>亦得入<persName>佛</persName>法中进修证果。故随好品说：地狱天子 <lb ed="X" n="0231b11"/><lb ed="R007" n="0815b11"/>得生兜率，顿证十地。即知地狱有情非障。故经云： <lb ed="X" n="0231b12"/><lb ed="R007" n="0815b12"/><persName>佛</persName>子！我为菩萨时，于<name role="" type="person">兜率天</name>宫放大光明，名光幢 <lb ed="X" n="0231b13"/><lb ed="R007" n="0815b13"/>王，照十<persName>佛</persName>刹微尘数世界。彼世界中地狱众生遇 <lb ed="X" n="0231b14"/><lb ed="R007" n="0815b14"/>斯光者，众苦休息，得十种淸净眼，耳、鼻、舌、身、意亦 <lb ed="X" n="0231b15"/><lb ed="R007" n="0815b15"/>复如是，咸生欢喜，踊跃称庆。从彼命终，生<name role="" type="person">兜率天</name>。 <lb ed="X" n="0231b16"/><lb ed="R007" n="0815b16"/>天中有鼓，名甚可爱乐。彼天生<anchor xml:id="nkr_note_add_0231b1601" n="0231b1601"/><anchor xml:id="beg0231b1601" n="0231b1601"/>已<anchor xml:id="end0231b1601"/>，此鼓发音而为 <lb ed="X" n="0231b17"/><lb ed="R007" n="0815b17"/>说法云云。尔时诸天子闻说普贤廣大迴向，即得 <lb ed="X" n="0231b18"/><lb ed="R007" n="0815b18"/>十地等。由此即知地狱非障也。又十地品云：虽住 <lb ed="X" n="0231b19"/><lb ed="R007" n="0816a01"/>海水劫火中，堪受此法必得闻。言住海水者，龙等 <lb ed="X" n="0231b20"/><lb ed="R007" n="0816a02"/>所居，即畜趣非难。言劫火中者，若约通途说，劫火 <lb ed="X" n="0231b21"/><lb ed="R007" n="0816a03"/>中无其有情；若约<persName>佛</persName>境界，<persName>佛</persName>力所持，变化施为，及 <lb ed="X" n="0231b22"/><lb ed="R007" n="0816a04"/>法威德力所加即得。如法花经云：众生见劫尽，大 <lb ed="X" n="0231b23"/><lb ed="R007" n="0816a05"/>火所烧时，我此土安稳，天人常充满，乃至常在灵 <lb ed="X" n="0231b24"/><lb ed="R007" n="0816a06"/><name role="" type="person">鹫山</name>，及馀诸住处等。此多是法前法後难。谓劫火 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231c" n="0231c"/> <lb ed="X" n="0231c01"/><lb ed="R007" n="0816a07"/>中不合有有情，逢<persName>佛</persName>岂得有闻法？今既得其见、闻 <lb ed="X" n="0231c02"/><lb ed="R007" n="0816a08"/>者，即难中非难也。今此花严说地狱、畜趣尙自得 <lb ed="X" n="0231c03"/><lb ed="R007" n="0816a09"/>闻法，得证圣果，岂况馀类凡、圣者也！故云四心被 <lb ed="X" n="0231c04"/><lb ed="R007" n="0816a10"/>廣，八难顿超也。又大疏云：见、闻为种八难，超十地 <lb ed="X" n="0231c05"/><lb ed="R007" n="0816a11"/>之阶。刊定记云：若乃具金刚种，虽八难而闻。经皆 <lb ed="X" n="0231c06"/><lb ed="R007" n="0816a12"/>同此也。如出现品云：譬如丈夫食少金刚，终竟不 <lb ed="X" n="0231c07"/><lb ed="R007" n="0816a13"/>消，要穿其身，出在于外。何以故？金刚不与肉身杂 <lb ed="X" n="0231c08"/><lb ed="R007" n="0816a14"/>秽而同止故。若于<persName>如来</persName>所种少善根，亦复如是，要 <lb ed="X" n="0231c09"/><lb ed="R007" n="0816a15"/>穿一切有为诸行烦恼身过，到于无为究竟智处。 <lb ed="X" n="0231c10"/><lb ed="R007" n="0816a16"/>何以故？此少善根不与有为诸行烦恼而共住故， <lb ed="X" n="0231c11"/><lb ed="R007" n="0816a17"/>此少善根性究竟故。此说称性而修少善法也。疏 <lb ed="X" n="0231c12"/><lb ed="R007" n="0816a18"/>而一极唱高，二乘绝听者，即非器不测也。一极者， <lb ed="X" n="0231c13"/><lb ed="R007" n="0816b01"/>即一乘至极之教也。如世歌词，唱高则和寡。且巴 <lb ed="X" n="0231c14"/><lb ed="R007" n="0816b02"/>歌一曲，和者百千；阳春白雪，和者一、二。言二乘绝 <lb ed="X" n="0231c15"/><lb ed="R007" n="0816b03"/>听者，即此品初<persName>世尊</persName>入狮子嚬呻三昧，会中菩萨 <lb ed="X" n="0231c16"/><lb ed="R007" n="0816b04"/>大众皆见誓多林及宫殿、虚空三处有种种莊严 <lb ed="X" n="0231c17"/><lb ed="R007" n="0816b05"/><persName>佛</persName>境界等事。又闻不思议等法，诸大声闻不见不 <lb ed="X" n="0231c18"/><lb ed="R007" n="0816b06"/>闻。故经云：尔时上首诸大声闻，大智舍利弗、神通 <lb ed="X" n="0231c19"/><lb ed="R007" n="0816b07"/>目犍连、<name role="" type="person">摩诃迦葉</name><note place="inline">具列十大弟子</note>在誓多林，皆悉不见如 <lb ed="X" n="0231c20"/><lb ed="R007" n="0816b08"/>来神力、<persName>如来</persName>严好、<persName>如来</persName>境界、<persName>如来</persName>遊戏、<persName>如来</persName>神变， <lb ed="X" n="0231c21"/><lb ed="R007" n="0816b09"/>乃至亦复不见不可思议菩萨境等事。何以故？善 <lb ed="X" n="0231c22"/><lb ed="R007" n="0816b10"/>根不同故。彼于过去本不修习见一切<persName>佛</persName>种种神 <lb ed="X" n="0231c23"/><lb ed="R007" n="0816b11"/>通妙善根故，乃至云本不曾于生死之中发阿耨 <lb ed="X" n="0231c24"/><lb ed="R007" n="0816b12"/>多罗三藐三菩提心故。如是种种皆是普贤智眼 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232a" n="0232a"/> <lb ed="X" n="0232a01"/><lb ed="R007" n="0816b13"/>境界，不与一切二乘所共。以是因缘，彼诸上首大 <lb ed="X" n="0232a02"/><lb ed="R007" n="0816b14"/>德声闻不能闻、不能见、不能信、不能知。又云：<persName>佛</persName>子！ <lb ed="X" n="0232a03"/><lb ed="R007" n="0816b15"/>如恒河岸有百千亿无量饿鬼，裸形、饥饿、渴乏，擧 <lb ed="X" n="0232a04"/><lb ed="R007" n="0816b16"/>体憔然。乌、鹫、豺、狼竞来搏撮，为渴所逼，欲求水饮。 <lb ed="X" n="0232a05"/><lb ed="R007" n="0816b17"/>虽住河边而不见河，设有见者，见其枯竭。何以故？ <lb ed="X" n="0232a06"/><lb ed="R007" n="0816b18"/>深厚业障之所覆故。彼大声闻亦复如是，虽复住 <lb ed="X" n="0232a07"/><lb ed="R007" n="0817a01"/>在誓多林中，不见<persName>如来</persName>廣大神力，捨一切智，无明 <lb ed="X" n="0232a08"/><lb ed="R007" n="0817a02"/>翳膜覆其眼故，不曾种植萨婆若地诸善根故。所 <lb ed="X" n="0232a09"/><lb ed="R007" n="0817a03"/>以疏云二乘绝听也。又大疏云：若夫高不可仰，则 <lb ed="X" n="0232a10"/><lb ed="R007" n="0817a04"/>积行菩萨曝鳃鳞于龙门；深不可窥，则上德声闻 <lb ed="X" n="0232a11"/><lb ed="R007" n="0817a05"/>杜视听于嘉会。此则兼权教六度菩萨亦绝听也。 <lb ed="X" n="0232a12"/><lb ed="R007" n="0817a06"/>故古赞云：最初<persName>佛</persName>入正受，定名狮子嚬呻，大众渴 <lb ed="X" n="0232a13"/><lb ed="R007" n="0817a07"/>仰生疑，念诸法王开演。<persName>如来</persName>示相而答，意显德用 <lb ed="X" n="0232a14"/><lb ed="R007" n="0817a08"/>无涯，人法浑而何分，因果齐皈法界。会中声闻小 <lb ed="X" n="0232a15"/><lb ed="R007" n="0817a09"/>果，权擧五百比丘，同处誓多园林，不睹<persName>如来</persName>嘉会。 <lb ed="X" n="0232a16"/><lb ed="R007" n="0817a10"/>一则法门深远，二则因非大心，三则自利亡悲，四 <lb ed="X" n="0232a17"/><lb ed="R007" n="0817a11"/>为失求勝果。今亦巧彰<persName>佛</persName>德，二乘浅智难知，意表 <lb ed="X" n="0232a18"/><lb ed="R007" n="0817a12"/>圆教希逢，又显不共之典。非但小乘不了，守权尙 <lb ed="X" n="0232a19"/><lb ed="R007" n="0817a13"/>自高推，唯明普眼之境，非他劣见所窥。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0232a20"/><lb ed="R007" n="0817a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0232a2001">△当其器也，百城询友，一道栖神。</p><p xml:id="pX05p0232a2014" cb:place="inline">△明正为南。方尽 <lb ed="X" n="0232a21"/><lb ed="R007" n="0817a15"/>南矣，益我为友，人皆友焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0232a22"/><lb ed="R007" n="0817a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0232a2201">当其器也下，六、指例显当機益深。文中有四：一、约 <lb ed="X" n="0232a23"/><lb ed="R007" n="0817a17"/>人以显益，二、约法以显益，三、始末交彻以显益，四、 <lb ed="X" n="0232a24"/><lb ed="R007" n="0817a18"/>得失相对以显益。今初，当其器者，即善财童子指 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232b" n="0232b"/> <lb ed="X" n="0232b01"/><lb ed="R007" n="0817b01"/>此为例，依教皆然。故弥勒云：若有敬慕心，亦当如 <lb ed="X" n="0232b02"/><lb ed="R007" n="0817b02"/>是学。百城询友者，但擧圆数，其实一百一十城询 <lb ed="X" n="0232b03"/><lb ed="R007" n="0817b03"/>问善友也。故八十经初云：尔时善财童子依弥勒 <lb ed="X" n="0232b04"/><lb ed="R007" n="0817b04"/>菩萨摩诃萨教，渐次而行，经遊一百一十城<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b0401" n="0232b0401"/><anchor xml:id="beg0232b0401" n="0232b0401"/>已<anchor xml:id="end0232b0401"/>，到 <lb ed="X" n="0232b05"/><lb ed="R007" n="0817b05"/>普门国，思惟观察，一心愿见<name role="" type="person">文殊师利</name>。一百一十 <lb ed="X" n="0232b06"/><lb ed="R007" n="0817b06"/>表十地及等觉，一一皆具诸地功德故。或不分等 <lb ed="X" n="0232b07"/><lb ed="R007" n="0817b07"/>觉，即开十信，进退皆表一百一十。此宗三贤行相 <lb ed="X" n="0232b08"/><lb ed="R007" n="0817b08"/>不殊十地，故不别表，所谓初住、初行、初迴向、初地 <lb ed="X" n="0232b09"/><lb ed="R007" n="0817b09"/>也。二、三乃至十住、十地，行相皆然。此依大疏辨也。 <lb ed="X" n="0232b10"/><lb ed="R007" n="0817b10"/>一道栖神者，栖托心神也。一道有三義：一、唯向南， <lb ed="X" n="0232b11"/><lb ed="R007" n="0817b11"/>二、唯一因一果，三、万圣千贤皆修万行更无异路， <lb ed="X" n="0232b12"/><lb ed="R007" n="0817b12"/>三、皆一道義也。明正为南者，谓善财始自发心福 <lb ed="X" n="0232b13"/><lb ed="R007" n="0817b13"/>城，东见文殊，便渐次辗转一向南行，历诸善友。明 <lb ed="X" n="0232b14"/><lb ed="R007" n="0817b14"/>者，以南主火，是阳是明；北主水，是阴是暗。正者，不 <lb ed="X" n="0232b15"/><lb ed="R007" n="0817b15"/>住东西二边<note place="inline">东左西右，故是二边</note>，当南北中正之道，表求法 <lb ed="X" n="0232b16"/><lb ed="R007" n="0817b16"/>者背暗向明，離边当正，故云明正。更有三義：一、一 <lb ed="X" n="0232b17"/><lb ed="R007" n="0817b17"/>方<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b1701" n="0232b1701"/><anchor xml:id="beg0232b1701" n="0232b1701"/>已<anchor xml:id="end0232b1701"/>有多友，馀方例然。二、南主生长，表求法者生 <lb ed="X" n="0232b18"/><lb ed="R007" n="0817b18"/>长善根故。三、西域居人，宅多东向，顺日月转，表于 <lb ed="X" n="0232b19"/><lb ed="R007" n="0818a01"/>善财顺人法故。故旧疏云：善财求友，表随顺以南 <lb ed="X" n="0232b20"/><lb ed="R007" n="0818a02"/>行，方尽南矣。方是假法，二无定体，东西南北，相待 <lb ed="X" n="0232b21"/><lb ed="R007" n="0818a03"/>立名，但取明正之義，所向尽名为南，如此始名悟 <lb ed="X" n="0232b22"/><lb ed="R007" n="0818a04"/>入法界。故善财至寄十地之友，多在<name role="" type="person">菩提道场</name>，又 <lb ed="X" n="0232b23"/><lb ed="R007" n="0818a05"/>不言却迴向北，故知若触向明正，一切皆南也。益 <lb ed="X" n="0232b24"/><lb ed="R007" n="0818a06"/>我为友，人皆友焉者，有二義：初、随相说，二、称性说。 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232c" n="0232c"/> <lb ed="X" n="0232c01"/><lb ed="R007" n="0818a07"/>随相说者，谓见善者生不及之心，见恶者发探汤 <lb ed="X" n="0232c02"/><lb ed="R007" n="0818a08"/>之智。既三人同行，必有我师，况多者也。但能择善 <lb ed="X" n="0232c03"/><lb ed="R007" n="0818a09"/>者从之，不善者改之，则触向皆师也。又见贤而思 <lb ed="X" n="0232c04"/><lb ed="R007" n="0818a10"/>齐，即为益也。或见不贤而内自省，亦为益也。又老 <lb ed="X" n="0232c05"/><lb ed="R007" n="0818a11"/>子云：善人是不善人之师，不善人是善人之资。皆 <lb ed="X" n="0232c06"/><lb ed="R007" n="0818a12"/>是益我为友之義，故人皆友焉。二、称性说者，夫法 <lb ed="X" n="0232c07"/><lb ed="R007" n="0818a13"/>界圆宗，触类成教，但因之生解，即名为师。如推一 <lb ed="X" n="0232c08"/><lb ed="R007" n="0818a14"/>尘，见具无边之德，尘即是师。所以善财再遇文殊、 <lb ed="X" n="0232c09"/><lb ed="R007" n="0818a15"/>智照无二之後，便遇三千世界微尘数善友知识 <lb ed="X" n="0232c10"/><lb ed="R007" n="0818a16"/>者，意在兹焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0232c11"/><lb ed="R007" n="0818a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0232c1101">△遇三毒而三德圆，入一尘而一心净。</p><p xml:id="pX05p0232c1116" cb:place="inline">△千化不变 <lb ed="X" n="0232c12"/><lb ed="R007" n="0818a18"/>其虑，万境顺通于道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0232c13"/><lb ed="R007" n="0818b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0232c1301">二、约法以显益。疏：遇三毒而三德圆至顺通于道 <lb ed="X" n="0232c14"/><lb ed="R007" n="0818b02"/>者。三毒成三德，有通有别。通者，三毒本空，原是三 <lb ed="X" n="0232c15"/><lb ed="R007" n="0818b03"/>德。迷情执取，以德为毒。今悟，则贪无贪相，原是戒 <lb ed="X" n="0232c16"/><lb ed="R007" n="0818b04"/>也；嗔无起灭，本自寂然，原是定也。故法句经云：戒 <lb ed="X" n="0232c17"/><lb ed="R007" n="0818b05"/>性如虚空。又云：嗔心等阳<g ref="#CB08504">焰</g>。痴无痴相，是为慧也。 <lb ed="X" n="0232c18"/><lb ed="R007" n="0818b06"/>又心王经说三藏云：贪相不生，是为戒藏；嗔相不 <lb ed="X" n="0232c19"/><lb ed="R007" n="0818b07"/>生，是为定藏；痴相不生，是为慧藏。诸法无行经云： <lb ed="X" n="0232c20"/><lb ed="R007" n="0818b08"/>贪欲即是道恚痴亦复然如是三事中有无量<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0232c21"/><lb ed="R007" n="0818b09"/>法。是知迷为八万四千尘劳门，悟成八万四千波 <lb ed="X" n="0232c22"/><lb ed="R007" n="0818b10"/>罗蜜。尘劳虽众，根本不过三毒；波罗蜜虽多，根本 <lb ed="X" n="0232c23"/><lb ed="R007" n="0818b11"/>只是三德也。别者，即善财所遇善友，其类不同，表 <lb ed="X" n="0232c24"/><lb ed="R007" n="0818b12"/>一切类中皆有法门，令後学者于人不观种姓，于 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233a" n="0233a"/> <lb ed="X" n="0233a01"/><lb ed="R007" n="0818b13"/>法莫存取捨。故<name role="" type="person">婆须蜜</name>女示贪欲之相，所以邻里 <lb ed="X" n="0233a02"/><lb ed="R007" n="0818b14"/>生疑，抱持接吻，皆获功德，其所得法门，名離贪欲 <lb ed="X" n="0233a03"/><lb ed="R007" n="0818b15"/>际解脱门。<name role="" type="person">无厌足王</name>，示其嗔相，伤煞无量众生，所 <lb ed="X" n="0233a04"/><lb ed="R007" n="0818b16"/>得法门，名如幻解脱门。勝热婆罗门，四面火聚，中 <lb ed="X" n="0233a05"/><lb ed="R007" n="0818b17"/>有刀山，令投身入中，向上兼日，五热炙身，示现外 <lb ed="X" n="0233a06"/><lb ed="R007" n="0818b18"/>道痴迷邪见之相，善财见之，所得法门，名般若波 <lb ed="X" n="0233a07"/><lb ed="R007" n="0819a01"/>罗蜜普莊严解脱门。三毒之相，尙有法门，况馀类 <lb ed="X" n="0233a08"/><lb ed="R007" n="0819a02"/>耶？是知契合花严圆教，婆须爱水而不溺，无厌恚 <lb ed="X" n="0233a09"/><lb ed="R007" n="0819a03"/>火而不烧，勝热邪见而不侵矣。言入一尘而一心 <lb ed="X" n="0233a10"/><lb ed="R007" n="0819a04"/>净者，有二義：一以情念为尘，念即无，故净也；二即 <lb ed="X" n="0233a11"/><lb ed="R007" n="0819a05"/>微尘，尘体称性，故净也。一尘一念既尔，千心万境 <lb ed="X" n="0233a12"/><lb ed="R007" n="0819a06"/>总然。故次云：千化不变其虑<note place="inline">故心要云：心心作<persName>佛</persName>，无一心而非<persName>佛</persName>心</note>， <lb ed="X" n="0233a13"/><lb ed="R007" n="0819a07"/>万境顺通于道也<note place="inline">即处处道成，无一尘而非<persName>佛</persName>国</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233a14"/><lb ed="R007" n="0819a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233a1401">△契文殊之妙智，宛是初心。</p><p xml:id="pX05p0233a1412" cb:place="inline">△入普贤之玄门，曾无 <lb ed="X" n="0233a15"/><lb ed="R007" n="0819a09"/>别体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233a16"/><lb ed="R007" n="0819a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233a1601">三、始末交彻以显益。文中二：一、始终，二、本末。今初， <lb ed="X" n="0233a17"/><lb ed="R007" n="0819a11"/>契文殊之妙智者，即善财历诸善友，再遇文殊，当 <lb ed="X" n="0233a18"/><lb ed="R007" n="0819a12"/>智照无二相，契合本心，绝能、所相，故不见身，但遥 <lb ed="X" n="0233a19"/><lb ed="R007" n="0819a13"/>伸右手摩顶得法，義在下五相中解也。宛是初心 <lb ed="X" n="0233a20"/><lb ed="R007" n="0819a14"/>者，最初在福城东得见文殊，表信、智；今又见文殊， <lb ed="X" n="0233a21"/><lb ed="R007" n="0819a15"/>表证、智。意明信、证虽说始、终，智体原来不别，所以 <lb ed="X" n="0233a22"/><lb ed="R007" n="0819a16"/>皆是文殊。如第二十信会，在<name role="" type="person">普光明殿</name>说；第七因 <lb ed="X" n="0233a23"/><lb ed="R007" n="0819a17"/>圆果满，重会普光，亦表证极。不離初心，正同此也。 <lb ed="X" n="0233a24"/><lb ed="R007" n="0819a18"/>故大疏云：启明东庙智满，不异于初心也。二、本末。 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233b" n="0233b"/> <lb ed="X" n="0233b01"/><lb ed="R007" n="0819b01"/>疏入普贤之玄门，曾无别体者，善财求友，最後至 <lb ed="X" n="0233b02"/><lb ed="R007" n="0819b02"/>普贤菩萨处，微细观察普贤之身，见一一毛孔中 <lb ed="X" n="0233b03"/><lb ed="R007" n="0819b03"/>有不可说不可说<persName>佛</persName>刹海云云，乃至善财所见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0233b04"/><lb ed="R007" n="0819b04"/>刹微尘数诸善友，往诣，亲近，积集智慧，比此暂见 <lb ed="X" n="0233b05"/><lb ed="R007" n="0819b05"/>普贤所得境界，百分不及一，乃至优波尼沙陀分 <lb ed="X" n="0233b06"/><lb ed="R007" n="0819b06"/>亦不及一。善财从初发心，乃至普贤，于其中间所 <lb ed="X" n="0233b07"/><lb ed="R007" n="0819b07"/>入刹海，相续不断。今于普贤一毛孔中，一念所入， <lb ed="X" n="0233b08"/><lb ed="R007" n="0819b08"/>过前不可说不可说倍。如一毛孔，一切毛孔，一一 <lb ed="X" n="0233b09"/><lb ed="R007" n="0819b09"/>相好，一一肢节，悉亦如是。善财于普贤毛孔刹中， <lb ed="X" n="0233b10"/><lb ed="R007" n="0819b10"/>行一步，至不可说不可说<persName>佛</persName>刹微尘数世界，如是 <lb ed="X" n="0233b11"/><lb ed="R007" n="0819b11"/>尽未来际劫，犹不能知一毛孔中种种刹海，种种 <lb ed="X" n="0233b12"/><lb ed="R007" n="0819b12"/><persName>佛</persName>海，种种菩萨众会海，如是等海，皆悉不知究竟 <lb ed="X" n="0233b13"/><lb ed="R007" n="0819b13"/>边际，故云玄门也。然不離一心、一性、一毛、一尘，故 <lb ed="X" n="0233b14"/><lb ed="R007" n="0819b14"/>次云曾无别体。又经最後结云：善财则得普贤行 <lb ed="X" n="0233b15"/><lb ed="R007" n="0819b15"/>愿海，与普贤等，与诸<persName>佛</persName>等，一身充满等，正觉现前 <lb ed="X" n="0233b16"/><lb ed="R007" n="0819b16"/>等，乃至不思议解脱自在，悉皆同等。既前後横竖 <lb ed="X" n="0233b17"/><lb ed="R007" n="0819b17"/>皆等，何有别体？故大疏云：寄位南求，因圆不逾于 <lb ed="X" n="0233b18"/><lb ed="R007" n="0819b18"/>毛孔也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233b19"/><lb ed="R007" n="0820a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233b1901">△失其旨也，徒修因于旷劫。</p><p xml:id="pX05p0233b1912" cb:place="inline">△得其门也，等诸<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0233b20"/><lb ed="R007" n="0820a02"/>一朝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233b21"/><lb ed="R007" n="0820a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233b2101">四、得、失相对以显益者，疏失其旨也。至于一朝，有 <lb ed="X" n="0233b22"/><lb ed="R007" n="0820a04"/>二義：一、通相而言，由此经境界，一念、一尘皆全收 <lb ed="X" n="0233b23"/><lb ed="R007" n="0820a05"/>法界。故一念失，则全乖旷劫，修而无益；一念得，则 <lb ed="X" n="0233b24"/><lb ed="R007" n="0820a06"/>全契刹那，证而无遗。若指经文，则出现品意；简权 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233c" n="0233c"/> <lb ed="X" n="0233c01"/><lb ed="R007" n="0820a07"/>教，六度菩萨非器。对前二乘绝听，则积行菩萨曝 <lb ed="X" n="0233c02"/><lb ed="R007" n="0820a08"/>鳃鳞于龙门之意。经云：设有菩萨于无量百千亿 <lb ed="X" n="0233c03"/><lb ed="R007" n="0820a09"/>那由他劫具行六波罗蜜，修习种种菩提分法。若 <lb ed="X" n="0233c04"/><lb ed="R007" n="0820a10"/>未闻此<persName>如来</persName>不思议大威德法门，或时闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c0401" n="0233c0401"/><anchor xml:id="beg0233c0401" n="0233c0401"/>已<anchor xml:id="end0233c0401"/>，不信， <lb ed="X" n="0233c05"/><lb ed="R007" n="0820a11"/>不解，不顺，不入，不得名为真实菩萨，以不能生如 <lb ed="X" n="0233c06"/><lb ed="R007" n="0820a12"/>来家故。<note place="inline">即前句云徒修因也。</note>若闻此法，信、顺、悟、入，当知此人 <lb ed="X" n="0233c07"/><lb ed="R007" n="0820a13"/>生<persName>如来</persName>家，具足一切诸菩萨法，远離一切诸世间 <lb ed="X" n="0233c08"/><lb ed="R007" n="0820a14"/>法，深入<persName>如来</persName>无量境界。<note place="inline">即後句云等诸<persName>佛</persName>也。</note>故大疏云：良以 <lb ed="X" n="0233c09"/><lb ed="R007" n="0820a15"/>有作之修，多劫终成败壞。<note place="inline">即前句也。</note>无心体极，一念便 <lb ed="X" n="0233c10"/><lb ed="R007" n="0820a16"/>契<persName>佛</persName>家。<note place="inline">即後句也。</note>故知无念为宗，实为妙也。既得意、失 <lb ed="X" n="0233c11"/><lb ed="R007" n="0820a17"/>意悬殊，诚见此经大益也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233c12"/><lb ed="R007" n="0820a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233c1201">△杳矣妙矣廣矣大矣。</p><p xml:id="pX05p0233c1210" cb:place="inline">△实乃罄诸<persName>佛</persName>之灵府，拔玄根 <lb ed="X" n="0233c13"/><lb ed="R007" n="0820b01"/>之幽致，陞慧日以廓妄，扇慈风以长春，包性相之洪 <lb ed="X" n="0233c14"/><lb ed="R007" n="0820b02"/>流，掩群经之光彩，岂唯明逾朝彻，静越坐亡而<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c1401" n="0233c1401"/><anchor xml:id="beg0233c1401" n="0233c1401"/>已<anchor xml:id="end0233c1401"/>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0233c15"/><lb ed="R007" n="0820b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233c1501">三、结歎。文三：初以四德名歎，次以六德義歎，後形 <lb ed="X" n="0233c16"/><lb ed="R007" n="0820b04"/>外義结。今初。疏：杳矣！妙矣！廣矣！大矣！杳冥微妙，德 <lb ed="X" n="0233c17"/><lb ed="R007" n="0820b05"/>相意也。廣则业用，大则体性。次以六德義歎。疏：实 <lb ed="X" n="0233c18"/><lb ed="R007" n="0820b06"/>乃等是。一、诸<persName>佛</persName>灵妙所集之都府，如千珍万宝所 <lb ed="X" n="0233c19"/><lb ed="R007" n="0820b07"/>集之库藏。唯此经罄而竭之，无有遗隐。二、名相蔽 <lb ed="X" n="0233c20"/><lb ed="R007" n="0820b08"/>于玄理，如土埋根。唯此经玄妙之法而令露现，故 <lb ed="X" n="0233c21"/><lb ed="R007" n="0820b09"/>云拔也。三、日出而雲雾散，慧发而妄想除也。四、阳 <lb ed="X" n="0233c22"/><lb ed="R007" n="0820b10"/>和照物，远近齐敷；枯木不生，过时则<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c2201" n="0233c2201"/><anchor xml:id="beg0233c2201" n="0233c2201"/>已<anchor xml:id="end0233c2201"/>。<persName>佛</persName>慈利生， <lb ed="X" n="0233c23"/><lb ed="R007" n="0820b11"/>平等普度；阐提不受，穷尽未来。又阳气所滋者，後 <lb ed="X" n="0233c24"/><lb ed="R007" n="0820b12"/>终凋落；<persName>佛</persName>慈所度者，究竟涅槃。有此两褈之意，故 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234a" n="0234a"/> <lb ed="X" n="0234a01"/><lb ed="R007" n="0820b13"/>云长春也。五、涓涓滔滔，无流不纳，大海也；若性若 <lb ed="X" n="0234a02"/><lb ed="R007" n="0820b14"/>相，无義不诠，大经也。大疏云：千门潜注，与众典为 <lb ed="X" n="0234a03"/><lb ed="R007" n="0820b15"/>洪源；万德交归，摄群经为眷属。六、杲日丽天，夺众 <lb ed="X" n="0234a04"/><lb ed="R007" n="0820b16"/>景之耀<note place="inline">众景即月与星辰也</note>；圆宗布世，掩群经之辉<note place="inline">群经即权教二 <lb ed="X" n="0234a05"/><lb ed="R007" n="0820b17"/>乘也</note>。後形外義结。疏：岂唯明逾朝彻等者，莊子中事。 <lb ed="X" n="0234a06"/><lb ed="R007" n="0820b18"/>此有二意。总意云：尙掩诸经，况于外典也。言朝彻 <lb ed="X" n="0234a07"/><lb ed="R007" n="0821a01"/>者，莊子第三南北：子葵问乎女偊曰：子之年长矣， <lb ed="X" n="0234a08"/><lb ed="R007" n="0821a02"/>而色若孺子，何也？曰：吾闻道矣。子葵曰：可得学耶？ <lb ed="X" n="0234a09"/><lb ed="R007" n="0821a03"/>曰：恶！恶可！子非其人也。夫卜梁倚有圣人之才，而 <lb ed="X" n="0234a10"/><lb ed="R007" n="0821a04"/>无圣人之道。偊曰：我有圣人之道，而无圣人之才。 <lb ed="X" n="0234a11"/><lb ed="R007" n="0821a05"/>吾欲以教之，庶幾其果为圣人乎？<note place="inline">註云：圣人之才，谓其有慧。圣人 <lb ed="X" n="0234a12"/><lb ed="R007" n="0821a06"/>之道，谓其有真。以真教之，能成彼之道矣。</note>吾守之三日，而後能外天下。 <lb ed="X" n="0234a13"/><lb ed="R007" n="0821a07"/><note place="inline">谓亡天下事也。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1301" n="0234a1301"/><anchor xml:id="beg0234a1301" n="0234a1301"/>已<anchor xml:id="end0234a1301"/>外天下矣，吾又守之七日，而後能外物。 <lb ed="X" n="0234a14"/><lb ed="R007" n="0821a08"/><note place="inline">物谓凡有物象。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1401" n="0234a1401"/><anchor xml:id="beg0234a1401" n="0234a1401"/>已<anchor xml:id="end0234a1401"/>外物矣，吾又守之九日，而後能外生。<note place="inline">不见 <lb ed="X" n="0234a15"/><lb ed="R007" n="0821a09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>〔是身〕。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1501" n="0234a1501"/><anchor xml:id="beg0234a1501" n="0234a1501"/>已<anchor xml:id="end0234a1501"/>外生矣，而後能朝彻。<note place="inline">不有万物，唯真独存。如朝日陞明，洞彻无碍。人 <lb ed="X" n="0234a16"/><lb ed="R007" n="0821a10"/>皆有此，不能自知。</note>朝彻而後能见独，见独而後能无古今， <lb ed="X" n="0234a17"/><lb ed="R007" n="0821a11"/>无古今而後能入不生不死也。言坐亡者，亦莊子 <lb ed="X" n="0234a18"/><lb ed="R007" n="0821a12"/>第五颜回以契道之言白夫子曰：回益矣。仲尼曰： <lb ed="X" n="0234a19"/><lb ed="R007" n="0821a13"/>何谓也？曰：回亡仁義矣。<note place="inline">仁即不周，義则不及。</note>曰：可矣，犹未也。 <lb ed="X" n="0234a20"/><lb ed="R007" n="0821a14"/>他日复见，曰：回益矣。曰：何谓也？曰：回亡礼乐矣。<note place="inline">礼过 <lb ed="X" n="0234a21"/><lb ed="R007" n="0821a15"/>则烦，乐则心动。</note>曰：可矣，犹未也。他日复见，曰：回益矣。曰：何 <lb ed="X" n="0234a22"/><lb ed="R007" n="0821a16"/>谓也？曰：回坐亡矣。仲尼蹴然曰：何谓坐亡？曰：回隳 <lb ed="X" n="0234a23"/><lb ed="R007" n="0821a17"/>肢体，黜聪明，離形去知，同于大通，此谓坐亡。<note place="inline">心静为坐， <lb ed="X" n="0234a24"/><lb ed="R007" n="0821a18"/>物空为亡。</note>仲尼曰：回果至贤乎！丘也从而後矣。今疏意 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234b" n="0234b"/> <lb ed="X" n="0234b01"/><lb ed="R007" n="0821b01"/>云：據诸教所诠，鉴用之智，寂灭之理，早以逾于朝 <lb ed="X" n="0234b02"/><lb ed="R007" n="0821b02"/>彻之明，坐亡之静。若以花严圆明之旨，不唯超彼 <lb ed="X" n="0234b03"/><lb ed="R007" n="0821b03"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0234b0301" n="0234b0301"/><anchor xml:id="beg0234b0301" n="0234b0301"/>已<anchor xml:id="end0234b0301"/>，兼诸权教小乘，亦皆超越。故有岂唯而<anchor xml:id="nkr_note_add_0234b0302" n="0234b0302"/><anchor xml:id="beg0234b0302" n="0234b0302"/>已<anchor xml:id="end0234b0302"/>耶 <lb ed="X" n="0234b04"/><lb ed="R007" n="0821b04"/>之言也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0234b05"/><lb ed="R007" n="0821b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0234b0501">△然。玄籍百千，幽关半掩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0234b06"/><lb ed="R007" n="0821b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0234b0601">然玄籍百千下，第三、教起由致庆遇稀奇。文中二： <lb ed="X" n="0234b07"/><lb ed="R007" n="0821b07"/>一、明昔翻未具；二、明今译多具。今初龙树菩萨至 <lb ed="X" n="0234b08"/><lb ed="R007" n="0821b08"/>龙宫，见花严经有三本，下本有十万偈，四十八品 <lb ed="X" n="0234b09"/><lb ed="R007" n="0821b09"/>中本有四十九万八千八百偈，一千二百品上本 <lb ed="X" n="0234b10"/><lb ed="R007" n="0821b10"/>有十三千大千世界微尘数偈。一四天下微尘数 <lb ed="X" n="0234b11"/><lb ed="R007" n="0821b11"/>品上中二本，<name role="" type="person">阎浮提</name>人力劣不能住持，龙树菩萨 <lb ed="X" n="0234b12"/><lb ed="R007" n="0821b12"/>遂将下本流佈天竺也。言玄籍者，玄妙典籍也。百 <lb ed="X" n="0234b13"/><lb ed="R007" n="0821b13"/>千者，即下本经十万偈也。言幽关半掩者，谓晋译 <lb ed="X" n="0234b14"/><lb ed="R007" n="0821b14"/>三万六千偈，唐加九千偈成四万五千偈，经来未 <lb ed="X" n="0234b15"/><lb ed="R007" n="0821b15"/>具，故幽微关键之教而半掩也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0234b16"/><lb ed="R007" n="0821b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0234b1601">△我皇御宇，德合乾坤。光宅万方，重译来贡。</p><p xml:id="pX05p0234b1618" cb:place="inline">△东风 <lb ed="X" n="0234b17"/><lb ed="R007" n="0821b17"/>入律，西天输越海之诚；南印御书，北关献朝宗之敬。</p> <lb ed="X" n="0234b18"/><lb ed="R007" n="0821b18"/><p xml:id="pX05p0234b1801">△特回明诏再译真经光阐大猷增辉新理。</p><p xml:id="pX05p0234b1818" cb:place="inline">△澄观。 <lb ed="X" n="0234b19"/><lb ed="R007" n="0822a01"/>顾多天幸，钦属盛明，奉诏译场，承旨幽赞。</p><p xml:id="pX05p0234b1917" cb:place="inline">△抃跃兢 <lb ed="X" n="0234b20"/><lb ed="R007" n="0822a02"/>惕，三复竭愚。露滴天池，喜合百川之味；尘培华嶽，无 <lb ed="X" n="0234b21"/><lb ed="R007" n="0822a03"/>增万仞之高。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0234b22"/><lb ed="R007" n="0822a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0234b2201">二、明今译多具。疏我皇御宇下，但展法界品二十 <lb ed="X" n="0234b23"/><lb ed="R007" n="0822a05"/>一卷，成四十卷，亦未全足，故云多具。文中三：一、明 <lb ed="X" n="0234b24"/><lb ed="R007" n="0822a06"/>圣朝德化廣被，为译之缘；二、明外国远献梵本，是 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234c" n="0234c"/> <lb ed="X" n="0234c01"/><lb ed="R007" n="0822a07"/>译之因；三、正明诏命，述译赞之相。今初。疏我皇御 <lb ed="X" n="0234c02"/><lb ed="R007" n="0822a08"/>宇，德合乾、坤者，谓临御区宇，德合天、地。乾天坤地， <lb ed="X" n="0234c03"/><lb ed="R007" n="0822a09"/>光宅万方者，尙书？尧典篇曰：昔在帝尧，聪明文思， <lb ed="X" n="0234c04"/><lb ed="R007" n="0822a10"/>光宅天下。<name role="" type="person">孔安国</name>註云：谓圣德之风远著。今意云： <lb ed="X" n="0234c05"/><lb ed="R007" n="0822a11"/>风光远及，以天下为宅也。今我德宗皇帝德及外 <lb ed="X" n="0234c06"/><lb ed="R007" n="0822a12"/>国，故彼以花严梵本来贡也。重译来贡者，夫外国 <lb ed="X" n="0234c07"/><lb ed="R007" n="0822a13"/>贡献，经历数国，即辗转译语，从一国至一国，乃至 <lb ed="X" n="0234c08"/><lb ed="R007" n="0822a14"/>于此，故云重译。如献白雉，九译至此也。二、明外国 <lb ed="X" n="0234c09"/><lb ed="R007" n="0822a15"/>远献梵本，是译之因者，疏东风入律至朝宗之敬。 <lb ed="X" n="0234c10"/><lb ed="R007" n="0822a16"/>言东风入律者，汉武帝十洲记说：西胡<name role="" type="person">月氏国</name>遣 <lb ed="X" n="0234c11"/><lb ed="R007" n="0822a17"/>使远进三种物，谓小狮子、续絃胶、返魂香。经半年， <lb ed="X" n="0234c12"/><lb ed="R007" n="0822a18"/>不问此事。使者因随帝入苑射，帝弓弦断。使者曰： <lb ed="X" n="0234c13"/><lb ed="R007" n="0822b01"/>何不取续絃胶续之？遂取胶<g ref="#CB17488">𥺴</g>之，果如其言。帝曰： <lb ed="X" n="0234c14"/><lb ed="R007" n="0822b02"/>彼君有此，何以远贡？使者曰：臣国去此三万里，国 <lb ed="X" n="0234c15"/><lb ed="R007" n="0822b03"/>有常占者，见东风入律，十旬不休，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>靑雲干<note place="inline">或作观</note>吕。 <lb ed="X" n="0234c16"/><lb ed="R007" n="0822b04"/>彭伉诗云：祥辉上干吕郁郁复纷纷远示无为化 <lb ed="X" n="0234c17"/><lb ed="R007" n="0822b05"/>将明至道君势凝千里静色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234003" n="0234003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0234003" n="0234003"/><anchor xml:id="beg0234003" n="0234003"/>迴<anchor xml:id="end0234003"/>九霄分<anchor xml:id="nkr_note_add_0234c1701" n="0234c1701"/><anchor xml:id="beg0234c1701" n="0234c1701"/>已<anchor xml:id="end0234c1701"/>见从龙 <lb ed="X" n="0234c18"/><lb ed="R007" n="0822b06"/>意寧知触石纹状烟殊散漫逾月更氛氲。因使来 <lb ed="X" n="0234c19"/><lb ed="R007" n="0822b07"/>宾国西，瞻仰瑞雲，连月不散。占者云：东有好道之 <lb ed="X" n="0234c20"/><lb ed="R007" n="0822b08"/>君。遂令远献也。西天轮越海之诚者，既皇帝德风 <lb ed="X" n="0234c21"/><lb ed="R007" n="0822b09"/>及于西天，故彼输奉过海之忠诚，远贡经本，如昔 <lb ed="X" n="0234c22"/><lb ed="R007" n="0822b10"/>三物也。南印者，都望天竺，即是此国之西；就彼五 <lb ed="X" n="0234c23"/><lb ed="R007" n="0822b11"/>天，即是南印土也。御书者，彼国表云：手自书写大 <lb ed="X" n="0234c24"/><lb ed="R007" n="0822b12"/>方廣<persName>佛</persName>花严经百千偈中所说，善财童子亲近承 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235a" n="0235a"/> <lb ed="X" n="0235a01"/><lb ed="R007" n="0822b13"/>事<persName>佛</persName>刹微尘数善知识行中五十五圣者，入不思 <lb ed="X" n="0235a02"/><lb ed="R007" n="0822b14"/>议解脱境界普贤行愿品，谨奉进上等。北阙献朝 <lb ed="X" n="0235a03"/><lb ed="R007" n="0822b15"/>宗之敬者，百川朝宗于海，万国朝宗我唐，故以献 <lb ed="X" n="0235a04"/><lb ed="R007" n="0822b16"/>经而申远敬。疏特回明诏下，三、正明诏命，述译赞 <lb ed="X" n="0235a05"/><lb ed="R007" n="0822b17"/>之相。于中三：一、圣垂诏命，二、庆承诏命，三、译赞之 <lb ed="X" n="0235a06"/><lb ed="R007" n="0822b18"/>相。今初，但是展演旧经入法界一品，故云光阐大 <lb ed="X" n="0235a07"/><lb ed="R007" n="0823a01"/>猷及增辉也。猷谓嘉猷，嘉美之德也。二、庆承诏命。 <lb ed="X" n="0235a08"/><lb ed="R007" n="0823a02"/>疏澄观顾多天幸至幽赞者。反顾我有天然之幸， <lb ed="X" n="0235a09"/><lb ed="R007" n="0823a03"/>得遇盛明之时，奉诏译经制疏也。三、译赞之相。疏 <lb ed="X" n="0235a10"/><lb ed="R007" n="0823a04"/>抃跃至之高者。抃谓手舞，跃谓足蹈，兢谓战战兢 <lb ed="X" n="0235a11"/><lb ed="R007" n="0823a05"/>兢，惕谓悚惕。三复竭愚者。谓再三反复，竭尽其心， <lb ed="X" n="0235a12"/><lb ed="R007" n="0823a06"/>不敢孟浪也。谦故曰愚。然三复之言，即论语云：南 <lb ed="X" n="0235a13"/><lb ed="R007" n="0823a07"/>容三复白圭。谓毛诗云：白圭之玷，尙可磨也；斯言 <lb ed="X" n="0235a14"/><lb ed="R007" n="0823a08"/>之玷，不可为也。意谓圭玷可以磨治，若过言一出， <lb ed="X" n="0235a15"/><lb ed="R007" n="0823a09"/>驷马追之不及。南容读诗至此章句，再三反复，以 <lb ed="X" n="0235a16"/><lb ed="R007" n="0823a10"/>将诚愼其言也。今用此意。露滴天池者。智度论中 <lb ed="X" n="0235a17"/><lb ed="R007" n="0823a11"/>指海为天池，意云：制疏译经，一言一義，得契<persName>佛</persName>心， <lb ed="X" n="0235a18"/><lb ed="R007" n="0823a12"/>如露滴海也。尘培等者。即子贡对鲁哀公赞夫子 <lb ed="X" n="0235a19"/><lb ed="R007" n="0823a13"/>之言。谓哀公问子贡云：汝师贤乎？对曰：贤。哀公曰： <lb ed="X" n="0235a20"/><lb ed="R007" n="0823a14"/>贤复如何？答曰：不知。又问：何以不知？子贡曰：吾于 <lb ed="X" n="0235a21"/><lb ed="R007" n="0823a15"/>夫子门下，如人终日戴天，不知天之高；终日履地， <lb ed="X" n="0235a22"/><lb ed="R007" n="0823a16"/>不知地之厚。饮海知饱，安知其深？哀公曰：誉师太 <lb ed="X" n="0235a23"/><lb ed="R007" n="0823a17"/>过欤？子贡曰：捧土培山，寧有益仞<note place="inline">七尺曰仞</note>？上皆谦词。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0235a24"/><lb ed="R007" n="0823a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0235a2401">△大方廣，所证法也。<persName>佛</persName>花严，能证人也。</p><p xml:id="pX05p0235a2416" cb:place="inline">△极虚空之 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235b" n="0235b"/> <lb ed="X" n="0235b01"/><lb ed="R007" n="0823b01"/>可度，体无边涯，大也。竭沧溟之可饮，法门无尽，方也。 <lb ed="X" n="0235b02"/><lb ed="R007" n="0823b02"/>碎尘刹而可数，用无能测，廣也。離觉所觉，朗万法之 <lb ed="X" n="0235b03"/><lb ed="R007" n="0823b03"/>幽邃，<persName>佛</persName>也。芬敷万行，荣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235001" n="0235001"/>耀众德，华也。圆兹行德，饰彼 <lb ed="X" n="0235b04"/><lb ed="R007" n="0823b04"/>十身，严也。贯摄玄妙，以成真光之彩，经也。</p><p xml:id="pX05p0235b0417" cb:place="inline">△总斯七 <lb ed="X" n="0235b05"/><lb ed="R007" n="0823b05"/>字，为一部之宏纲，则无尽法门，思过半矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0235b06"/><lb ed="R007" n="0823b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0235b0601">大方廣者下，第四、略释总题，令知纲要。于中三：一、 <lb ed="X" n="0235b07"/><lb ed="R007" n="0823b07"/>标名，二、释名，三、结歎。今初，可知。二、释名者，疏极虚 <lb ed="X" n="0235b08"/><lb ed="R007" n="0823b08"/>空至经也。极虚空等三句，即普贤偈赞<persName>佛</persName>德结归 <lb ed="X" n="0235b09"/><lb ed="R007" n="0823b09"/>无尽之文，云：刹尘心念可数知大海中水可饮尽 <lb ed="X" n="0235b10"/><lb ed="R007" n="0823b10"/>虚空可量风可繫无能尽说<persName>佛</persName>功德。今取虚空释 <lb ed="X" n="0235b11"/><lb ed="R007" n="0823b11"/>体大，海水释相大，尘刹释用大，唯不取心念及风 <lb ed="X" n="0235b12"/><lb ed="R007" n="0823b12"/>也。碎尘刹者，碎尘数之刹，幷为微尘也。離觉等者， <lb ed="X" n="0235b13"/><lb ed="R007" n="0823b13"/>能觉即菩提，所觉即涅槃。故楞伽云：一切无涅槃 <lb ed="X" n="0235b14"/><lb ed="R007" n="0823b14"/>无有涅槃<persName>佛</persName>亦无<persName>佛</persName>涅槃远離觉所觉。既理、智俱 <lb ed="X" n="0235b15"/><lb ed="R007" n="0823b15"/>泯，能、所两亡，始、本不二，是究竟觉。故虽俱離，而朗 <lb ed="X" n="0235b16"/><lb ed="R007" n="0823b16"/>照万法之无遗，非一向同楞伽也。芬敷万行者，草、 <lb ed="X" n="0235b17"/><lb ed="R007" n="0823b17"/>木感果之花也。荣耀众德者，草、木兼通，金、玉莊严 <lb ed="X" n="0235b18"/><lb ed="R007" n="0823b18"/>之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235002" n="0235002"/>华也。圆兹行德，饰彼十身者，双以二华、二德严 <lb ed="X" n="0235b19"/><lb ed="R007" n="0824a01"/>饰<persName>佛</persName>身也。贯、摄等者，贯穿、摄持玄妙之義门，门门 <lb ed="X" n="0235b20"/><lb ed="R007" n="0824a02"/>焕烂，无量无边；门门寻之，一一皆彻。<persName>佛</persName>智如寻影， <lb ed="X" n="0235b21"/><lb ed="R007" n="0824a03"/>以至于本。故大经云：如因日光照还见于日轮然 <lb ed="X" n="0235b22"/><lb ed="R007" n="0824a04"/>以智慧光通达于<persName>佛</persName>智。<persName>佛</persName>智体如日轮，演无量義 <lb ed="X" n="0235b23"/><lb ed="R007" n="0824a05"/>如日光。三、结歎者，疏总斯七字等，尙书云：若网在 <lb ed="X" n="0235b24"/><lb ed="R007" n="0824a06"/>纲，有条而不紊。紊者，乱也。孔氏序云：擧其宏纲，摄 <pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235c" n="0235c"/> <lb ed="X" n="0235c01"/><lb ed="R007" n="0824a07"/>其機要，思过半矣者，周易？系辞文势。孔子云：学者 <lb ed="X" n="0235c02"/><lb ed="R007" n="0824a08"/>观其彖辞，是以尽过半之思。今意云：若解七字之 <lb ed="X" n="0235c03"/><lb ed="R007" n="0824a09"/>義，即一部之功<anchor xml:id="nkr_note_add_0235c0301" n="0235c0301"/><anchor xml:id="beg0235c0301" n="0235c0301"/>已<anchor xml:id="end0235c0301"/>过半矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0235c04"/><lb ed="R007" n="0824a10"/> <lb ed="X" n="0235c05"/><lb ed="R007" n="0824a11"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经普贤行愿品别行疏抄卷第一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0220b1301" to="#end0220b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0220b1901" to="#end0220b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0220c0301" to="#end0220c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0220c0501" to="#end0220c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0220c0701" to="#end0220c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0222c0401" to="#end0222c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0223b1801" to="#end0223b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0223c0701" to="#end0223c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0223c0801" to="#end0223c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0224c0701" to="#end0224c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0224c0901" to="#end0224c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0224c1701" to="#end0224c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0227a0901" to="#end0227a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0227a1801" to="#end0227a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0228b0401" to="#end0228b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229b0801" to="#end0229b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229b1001" to="#end0229b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229b2001" to="#end0229b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229c0401" to="#end0229c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229c1501" to="#end0229c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0229c1601" to="#end0229c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0230b1401" to="#end0230b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0231a1601" to="#end0231a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">哑，<note type="cf1">见《汉语大词典》第三卷第435</note><note type="cf2">T52n2103_p0316b05</note></lem><rdg wit="#wit.orig">噁</rdg></app> <app from="#beg0231a2201" to="#end0231a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0231b1601" to="#end0231b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0232b0401" to="#end0232b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0232b1701" to="#end0232b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0233c0401" to="#end0233c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0233c1401" to="#end0233c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0233c2201" to="#end0233c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234a1301" to="#end0234a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234a1401" to="#end0234a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234a1501" to="#end0234a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234b0301" to="#end0234b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234b0302" to="#end0234b0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0234003" to="#end0234003"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">迴</lem><rdg wit="#wit.orig">迥</rdg></app> <app from="#beg0234c1701" to="#end0234c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0235c0301" to="#end0235c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0234003" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0234003">迴【CB】，迥【卍续】，迥异作迴</note> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0220001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">今异作全</note> <note n="0222001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">痴异作凝</note> <note n="0223001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">陆异作陵</note> <note n="0225001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">彖异作象</note> <note n="0227001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">俱异作但</note> <note n="0230001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">庭异作底</note> <note n="0231001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">亲异作眷</note> <note n="0231002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">圆下异有教字</note> <note n="0234001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">是身下异有何生之有四字</note> <note n="0234002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">靑雲干已下至瑞雲六十八字异木细书</note> <note n="0234003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234003">迥异作迴</note> <note n="0235001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235001">耀异作辉</note> <note n="0235002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235002">华异作事</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0220b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0220b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0220c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0220c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0220c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0222c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0222c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0223b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0223c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0223c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0224c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0224c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0224c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0227a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0227a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0227a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0227a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0228b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0228b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0229c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0230b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0230b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0231a1601" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X05.0231a16.13" target="#nkr_note_add_0231a1601">哑【CB】，噁【卍续】</note> <note n="0231a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0231a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0231b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0231b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0232b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0232b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0232b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0232b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0233c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0233c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0233c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234b0302" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234b0302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0234c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0235c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0235c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>